Image of the city between consensus and tension: Six Serbian cases

Vera Backovic, Ivana Spasic
2016 Sociologija  
APSTRAKT: Polazeći od pojma identiteta grada, shvaćenog kao skup jedinstvenih osobina i obeležja koji obezbeđuje trajnu prepoznatljivost jednom gradu u poređenju s drugim gradovima, u radu se, na primerima šest gradova u Srbiji (Kragujevca, Šapca, Užica, Novog Pazara, Sombora i Zrenjanina), ispituje stepen slaganja i neslaganja o ustanovljenoj slici grada. Pažnja je usredsređena na tri dimenzije, odnosno tri vrste tenzija koje se mogu javiti u identitetima gradova ili u vezi s njima: 1)
more » ... zacija: da li je gradski identitet pretočen u vidljiv, prepoznatljiv simbol i da li su značenja simboličkih elemenata međusobno usklađena; 2) spornost: da li se povodom slike grada javljaju sporenja među različitim grupama stanovnika; 3) poređenje: u kakvom su odnosu gradovi tako definisanih identiteta sa drugim gradovima? Analiza se zasniva na kvantitativnim i kvalitativnim podacima prikupljenim 2013. i 2014. godine u projektu Karakteristike teritorijalnog kapitala u Srbiji, koji je sproveo Institut za sociološka istraživanja Filozofskog fakulteta u Beogradu. ABSTRACT: Starting from the concept of urban identity, defined as a set of unique features characterizing a city/town that set it apart from others and ensure its continuous recognizability, the paper takes the example of six urban centers in Serbia (Kragujevac, Šabac, Užice, Novi Pazar, Sombor and Zrenjanin) to examine the degree of consensus or divergence concerning these identities. Three dimensions i.e three kinds of tension that can arise within, or in relation to, the established image of the locality are singled out: 1) Crystallization: is a given urban identity clearly embodied in a single symbol, and how coherent are the meanings of the constituent symbolic elements? 2) Contention: is the city image disputed among various social groups within its population? 3) Comparisons: how do these urban identities relate to other urban centers and their respective identities? The analysis 1 vera.backovic@f.bg.ac.rs 2 ispasic@f.bg.ac.rs Vera Backović, Ivana Spasić: Slika grada između sklada i tenzije: primeri šest gradova u Srbiji 211 is based on quantitative and qualitative data collected during 2013 and 2014 within the project" Uvod U ovom radu 3 bavimo se identitetom grada, u smislu onoga po čemu se grad prepoznaje i priznaje kao poseban, jedinstven i različit od drugih. Da bi se taj identitet ocrtao, treba rekonstruisati "narative koji daju značenje mestu" (Julier, 2005: 872). Međutim, u obradi te teme u literaturi preovladava optika "brendiranja" grada, te nije lako naći studije koje joj pristupaju na neutralan način, bilo na teorijskom planu (kako odrediti obeležja koja sačinjavaju identitet grada, utvrditi njihova značenja i međusobne odnose), bilo u primeni na konkretne empirijske primere. 4 Utoliko je u nizu prethodnih radova (Backović, Spasić, 2014a , 2014b naša namera bila da na studijama slučaja nekoliko gradova u Srbiji ispitamo mogućnosti elaboracije jednog takvog poimanja, kojim bi se identitet grada shvatio kao relativno strukturisan skup karakteristika koje obeležavaju grad, njegovih simbola i markera, zajedničkih iskustava njegovih stanovnika u prošlosti i sadašnjosti, zajedničkih sećanja, percepcija, problema, nasleđa i kako saradnje tako i konflikta. Specifičnost mesta, uprkos dejstvu globalizacije, i dalje je konstitutivni element društvenog života i istorijske promene (Gieryn, 2000: 463; Massey, 2005) i igra važnu ulogu u životu većine ljudi, iako uvek nastaje kao ishod procesa društvene konstrukcije i odnosa moći, te otud nikada nije do kraja fiksirana (Escobar, 2001: 140). Taj, može se reći, "unutrašnji grad" postoji u svesti, navikama i sećanjima svojih stanovnika i obezbeđuje temelj njihovom svakodnevnom životu (Graham). Tako shvaćen identitet grada sačinjavaju fizičko-materijalne i nematerijalne (simboličke, kulturne, tradicijske) odlike, a njegovi osnovni elementi su, prvo, fizički izgled -prirodno ili izgrađeno okruženje, drugo, aktivnosti koje se u tom okruženju odvijaju i, treće i najvažnije, značenja koja se tim elementima pripisuju (Relph, 1976) . Jer, kako navodi Endru Girin, jedna fizička "tačka u univerzumu" postaje "mesto" koje ima neki smisao za ljude tek kada se u njega upišu istorija ili utopija, doživljaj opasnosti ili sigurnosti, identitet ili sećanje; iako svako mesto ima svoju materijalnost, koja je relativno trajna i naizgled determinišuća, značenje mesta je nepostojano -fleksibilno je 3 Tekst je rezultat rada na projektu Izazovi nove društvene integracije u Srbiji: koncepti i akteri (broj 179035), koji realizuje Institut za sociološka istraživanja Filozofskog fakulteta u Beogradu uz finansijsku podršku Ministarstva prosvete i nauke Republike Srbije. 4 Sličnu argumentaciju razvijaju Peter Nas i saradnici u svom pregledu istraživanja simboličkog aspekta gradova (Nas, De Groot, Schut, 2011).
doi:10.2298/soc16s1210b fatcat:nvecgoevl5ge7fpmkjcl2gbcbe