Ruimtelijkheid van collectieve actie

Nicolas Van Puymbroeck, Federica Bono, Tim Devos
2014 Agora  
Samenleven verloopt nooit rimpelloos. Strijd en conflict kunnen altijd uitbreken omdat niet iedereen in de maatschappij dezelfde belangen en voorkeuren deelt. AGORA onderzoekt hoe de dynamiek van actie en reactie in een samenleving ruimtelijk verloopt. niet alleen strijdt men over schaarse ruimte, maar elke (re)actie organiseert zich ook in de ruimte. Geografen hebben zich niet altijd expliciet toegelegd op het doorgronden van de ruimtelijke dimensies van collectieve mobilisatie. Het onderzoek
more » ... aar activisme heeft lange tijd braak gelegen. Zo werd het ontstaan van de zogenaamde 'nieuwe' sociale bewegingen aan het einde van de jaren zestig, zoals de milieubeweging of de holebi-beweging, voornamelijk onderzocht in sociologische en politiek-wetenschappelijke studies. Eén van de redenen voor dit 'achterblijven' van de geografie was de sterke Marxistische onderstroom die ruimtelijk onderzoek aanstuurde. Deze maakte dat macro-analyses van kapitalistische structuren grotendeels het veld domineerden. Er werd dus veel minder aandacht besteed aan het handelen van het proletariaat tegenover gevestigde machtsverhoudingen. Vanuit andere disciplines werd er echter spontaan meer toenadering gezocht tot ruimtelijke begrippen bij de analyse van sociale bewegingen. Vooral het stedelijk karakter van sociale bewegingen trok daarbij de aandacht. Zoals Stijn Oosterlynck in de Klassieker van dit nummer uitlegt, pionierde de socioloog Manuel Castells met zijn analyse van hoe actie tegen de heersende orde in steden van onderuit groeit. Ook vandaag is het nog steeds relevant om op zoek te gaan naar de lokale wortels van politieke transformaties. Recentelijk krijgen de ruimtelijke aspecten van maatschappelijk conflict en collectieve mobilisatie, in al hun mogelijke facetten, echter steeds meer aandacht in geografisch onderzoek. Dit nummer verzamelt bijdragen die op een eigen manier de ruimtelijkheid van sociale bewegingen en maatschappelijke strijd belichten. Was het nu actie of reactie? Een actie van een sociale beweging kan eigenlijk net zo goed bekeken worden als een reactie op een bepaalde institutioneel-ruimtelijke organisatie, structuur of kwestie. Bij maatschappelijke strijd is het daarom vaak niet altijd even duidelijk wie ageert dan wel reageert. Conflict is dynamisch en relationeel omdat er steeds een wisselwerking plaatsvindt tussen actie en reactie. Deze wisselwerking wordt ingegeven door een op voorhand vastgelegde ruimtelijke structuur waarbinnen geageerd wordt of waartegen gereageerd wordt. Acties en reacties zijn dus nooit volledig zuiver van elkaar te onderscheiden en elke actie binnen een ruimtelijke structuur kan ook een reactie zijn op die ruimtelijkheid of omgekeerd. Sociale bewegingen worden niet alleen beïnvloed door hun ruimtelijke omgeving, maar ze gaan de ruimte ook op verschillende manieren inzetten binnen een breed scala aan acties. Geografen zijn het erover eens dat ruimte inherent een sociale constructie is en de discipline heeft zich toegelegd op het onderzoeken van de manier waarop de ruimte nu precies sociaal wordt georganiseerd en wat de verschillende factoren zijn die hierbij spelen. Meer en meer ziet men nu ook sociale bewegingen als belangrijke actoren in de ruimtelijke constructie van de maatschappij. Daarom stellen we dat sociale bewegingen elk op hun eigen manier, expliciet of impliciet, een ruimtelijk repertoire opbouwen. Zo verschillen de ruimtelijke aspecten van een optocht door de straten van een stad of vormen van virtueel e-activisme bijvoorbeeld sterk Conflict is dynamisch en relationeel omdat er steeds een wisselwerking plaatsvindt tussen actie en reactie 4 AGORA 2014-3 (re)actie RUimtElijkHEid VAn cOllEctiEVE ActiE
doi:10.21825/agora.v30i3.2136 fatcat:sicxcnfmybaljd2v6zskqqghh4