Kultura przemocy na przykładzie boksu / Culture of violence on the example of boxing

Wojciech Cynarski, Artur Litwiniuk, Zakład Walki, Wychowania Fizycznego, Uniwersytet Rzeszowski, Polska, Awf Warszawa, Zwwf Biała, Podlaska
unpublished
Jeśli zacząłeś boksować, to znaczy, że już masz uraz mózgu. George Foreman [2004] Słowa kluczowe: kultura masowa, przemoc, boks, gladiatorstwo, etyka Kultura przemocy miewa różne oblicza. Może przejawiać się w uzasadnionych przez potrzebę wojenną działa-niach, przeciwdziałaniu przestępczości przez policję, samoobronie wobec przemocy, zła lub w innej aktywności moralnie uzasadnionej i społecznie akceptowanej. W sytuacji natomiast, gdy służy destrukcyjności (w terminologii E. Fromma) lub
more » ... uje cywilizację śmierci (w języku pojęciowym Jana Pawła II), jest naganna moralnie i przez autorytety moralne kontestowana. Przykładami mogą tu być: 1) zabijanie najsłabszych (aborcja, eutanazja) w imię fałszywie pojętej wolności, egoizmu lub innych "praw człowieka"; 2) upowszechnianie w mediach scen przemocy i okrucieństwa (głównie zresztą dla celów komercyjnych); 3) udział w widowiskach gladiatorskich, gdzie zawodnicy ryzykują życie i zdrowie, a widownia zaspokaja swe prymitywne instynkty; 4) "prawo pięści" w środowiskach przestępczych i chuligańskich. Autorzy artykułu koncentrują się głównie na fenomenie kulturowym boksu i temu podobnych sportów walki oraz podejmują refleksję nad widowiskiem przemocy. Rzecz dotyczy przemocy w mediach i walk współczesnych gladiato-rów. Jest to pełna wersja studium, którego skrócone wersje zostały już opublikowane w języku angielskim i rosyjskim [Cynarski, Litwiniuk 2006 a, b]. Agresja jako źródło przemocy Badacze zorientowani biologistycznie (ewolucjoniści, instynktywiści, etolodzy, behawioryści, genetycy i biosocjolodzy) doszukują się często przyczyn agresywności w 'naturze ludzkiej', opierając się na wynikach badań rybek, ptaków, szczurów, psów, ewentualnie małp. Czy takie dość odległe analogie są tutaj uzasadnione? Genetycznie uwarunkowana zasada maksymalizo-wania darwinowskiej fitness, powiązana z namiętnością, egoizmem, naturą, pierwiastkiem zwie-rzęcym i ciałem, przeciwstawiana jest w systemach religijnych i filozoficznych odpowiednio ro-zumowi, altruizmowi, kulturze, pierwiastkowi boskiemu i duszy. Próbę pogodzenia przeciwstawnych stanowisk podjął Fromm, pisząc, że "jest biologicznie konieczne, by samiec posiadał zdolność postępowania naprzód i przezwyciężania przeszkód. Jednakże same te cechy nie oznaczają wrogiego czy ofensywnego zachowania, jest to agresja asertywna. To, że agresja męska jest z gruntu różna od destrukcyjności i okrucieństwa, potwier-dza fakt nieistnienia jakichkolwiek świadectw, które mogłyby prowadzić do wniosku, iż kobiety są mniej destrukcyjne i okrutne niż mężczyźni" [Fromm 1998, s. 212]. A więc nieprawdą jest, że płeć warunkuje wrogą agresywność. Capra dodaje, że "Nadmierna agresywność, rywalizacja i zachowania niszczycielskie charakteryzują tylko rodzaj ludzki; cechy te należy raczej rozpatry-wać w kategoriach wartości kulturowych i nie próbować ich pseudonaukowo 'wyjaśniać' jako zjawiska rzekomo tkwiące w całej przyrodzie" [Capra 1987, s. 383]. Pojmowanie świata w kate-goriach konfliktu i walki występuje współcześnie w naukach społecznych jako konflikt w sferze społecznej lub także jako mniej lub bardziej dosłowne rozumienie walki [Żuk 1996]. W istotnej dla sportów walki teorii konfliktu należy uwzględniać nie tyle biologiczny 'instynkt walki', na który wskazują specjaliści od sportów walki (zwłaszcza takich jak boks i kick-boxingu), co raczej 'archetyp wojownika'-czynnik psychokulturowy. Oprócz świadomych motywów praktykowania sztuk walki i sportów walki występować mogą pobudki nieświadome, związane z archetypowym dziedzictwem kultury. Rola wojownika może być jedną z ukrytych potrzeb. Współcześnie, w dobie wojującego feminizmu, do grona bokserów dołączyły boksujące kobiety,
fatcat:lkxyk3rskjemramo6zvziwv4wa