Kilka uwag o badaniu literatury polskiej po II wojnie światowej

Jan Galant
unpublished
Pisanie o literaturze PRL 1 wymaga pokonania trudności trojakiego (co najmniej) rodzaju. Pierwsze są natury metodologicznej i wiążą się z dyskusyjnym współcześnie statusem huma-nistyki. W ostatnich kilku dziesięcioleciach utraciła ona pewność języka, którego neutralności nie sposób zakładać, i przedmiotu badań, czyli samej literatury, której granice uległy daleko idącemu przesunięciu, obejmując zwłaszcza obszary kultury popularnej, masowej. Są to więc trudności wewnętrzne tkwiące w samej
more » ... iące w samej dyscyplinie. Specyfiką badań nad literaturą PRL są natomiast trudności o charakterze ideologicznym i po-znawczym. Ideologiczne uwikłanie opowieści o PRL jest pochodną-co do tego krytycy pozo-stają zgodni-faktu, że pytanie o PRL jest zawsze pytaniem o dzisiejsze skutki istnienia tam-tego państwa. Jak pisze Przemysław Czapliński: "opowiadamy o PRL-u i o sobie w PRL-u po to, by wyznaczyć własną pozycję w sporze o PRL i swoje miejsce w postkomunistycznej Polsce. Nie spieramy się o wizerunki dawnego świata, lecz o dzisiejsze konsekwencje, które z danego wizerunku wynikają" 2. Skutkiem tych działań jest mocno stereotypowy obraz minionej epoki, w zależności od potrzeby przybierający kształt opresyjnego systemu (z jednej strony) lub "we-sołego baraku" (na drugim biegunie). Poznawcze ograniczenia wynikają natomiast z faktu, że opis kultury powojennej weryfikowa-ny jest często przez władzę pamięci, budującej często trudny do zweryfikowania, odmienny-mocno sprywatyzowany-obraz tamtych czasów. Jako główną tendencję w literaturze przed-stawiającej okres PRL tę dominację indywidualnego doświadczenia wskazywał między innymi 1 Dla wygody będę posługiwał się takim określeniem, na boku pozostawiam kwestię nazewnictwa tego okresu, mając świadomość istniejących propozycji i towarzyszących im uzasadnień. 2 P. Czapliński, Polska do wymiany. Późna nowoczesność i nasze wielkie narracje, Warszawa 2009, s. 120. Kulturowo, lokalnie.
fatcat:htytbjolsfgsvff7yq2ys7t27y