Współczesna apokryficzność. Próba kulturoznawczej analizy zjawiska

Małgorzata Jankowska
2015 Przestrzenie Teorii  
Jankowska Małgorzata, Współczesna apokryficzność. Próba kulturoznawczej analizy zjawiska [Modern apocrypha: An attempt at cultural analysis]. "Przestrzenie Teorii" 23. Poznań 2015, Adam Mickiewicz University Press, pp. 71-90. The aim of this paper is to analyze the phenomenon of modern apocrypha from the perspective of cultural studies. The term 'apocrypha' is usually associated with early Christian and Gnostic texts, but the tradition of unorthodox writings is also continued in modern Western
more » ... in modern Western culture. It is not easy to formulate a comprehensive definition of apocrypha by analyzing this phenomenon only from the perspective of literary, historical and religious studies. The phenomenon of apocrypha is so complex that it should be described based on a kind of methodological bricolage. This method should allow one to understand the role that apocrypha play in modern culture. Many scholars have noticed that it is not possible to point to clear and obvious criteria that would allow us to assign a given text to the category of apocryphal writings. Most typologies of texts which are epistemologically valuable and which help scholars to identify certain features of apocryphal writings do not take into consideration the cultural qualities of non-canonical, unorthodox narratives. From the perspective of cultural studies, modern apocrypha can be seen not only as literary or religious texts but also as an important element of cultural autocommunication. As an element of cultural metacognition, apocrypha can also be regarded as a medium of cultural memory and collective identity. Apokryficzność jest zjawiskiem o długiej i burzliwej historii, do tego złożonym i nieoczywistym. Pojęcie apokryfu łączy się, rzecz jasna, głównie z piśmiennictwem wczesnochrześcijańskim i gnostyckim, jednak tradycja nieortodoksyjnych 1 odczytań kanonu pozostaje żywa. Współczesna kultura Zachodu 2 obfituje w różnego typu nowatorskie interpretacje czy "uzupełnienia" mitów źródłowych, przy czym nawiązania te przyjmują rozmaite formy: od tekstów literackich i filozoficznych, przez sztuki wi-________________________ 1 Rozumianych czy postrzeganych jako takie przez daną instytucję religijną, "strażnika kanonu", który ustala jakąś wykładnię ortodoksyjną. Pojęcie nieortodoksyjności jest zatem każdorazowo zrelatywizowane do takiej właśnie wykładni, a więc względne i kulturowo oraz historycznie zmienne. 2 Pojęcie "kultury Zachodu" jest, rzecz jasna, swoistą idealizacją, przez którą rozumie się tutaj głównie dziedzictwo kultur starożytnej Grecji i Rzymu oraz kultury judeochrześcijańskiej, będzie to zatem, znów -w przybliżeniu czy uproszczeniu, na wysokim poziomie ogólności rozumiana kultura europejska i północnoamerykańska. Termin ten nie zdaje sprawy z licznych różnic etnicznych, wyznaniowych itp., nie są one bowiem istotne dla prowadzonych tu rozważań.
doi:10.14746/pt.2015.23.5 fatcat:772x7toggzcvtlqliixnptya3u