THE HISTORY OF AN ISLAMIC SCHOOL OF LAW: THE EARLY SPREAD OF HANAFISM

Ömer Yılmaz
2016 Dokuz Eylül Ünivesitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi  
Ömer YILMAZ * Princeton Üniversitesinde doktora tezi olarak hazırlanmış olan kitap, 8. yüzyılın 2. yarısından 9. yüzyılın sonlarına kadar Hanefîliğin yayılışını incelemektedir Bu dönemdeki Hanefîlerin, fıkhi meselelerin tamamında Hanefi içtihadı benimsemiş olduklarını kabul etmek hatalı olabilir. Çünkü Hanefîlik, 8. yüzyılın ikinci yarısında başlangıç aşamasındaydı ve sınırları belirginleşmiş değildi. Hanefî metinleri nakleden ve öğreten insanları da "Hanefî" olarak değerlendirmek, her zaman
more » ... irmek, her zaman doğru neticeler vermeyebiliyordu. Zira bu âlimlerden bazılarının sonraları Hanefî olmayan görüşleri takip ettikleri de oluyordu. Böylelerini Tsafrir, "kısmen Hanefîler" olarak nitelemiştir. Ancak bu gruba girenler ilerleyen süreçte azalmışlardır. Çünkü ilerleyen süreçte Hanefiliğin sınırları belirgin hale gelmiştir. Hanefî mezhebi diğer üç mezhep gibi asırlar süren bir sürecin ürünüdür. Bu süreçte pek çok unsur etkili olmuştur. Mezhep liderinin otoritesi, ictihadlar ve bunları destekleyen gelenek, fıkıh ve tabakat kitapları, eğitim ve yargı faaliyeti ile mezhebin takipçileri; bu unsurlardan bazılarıdır. Görüldüğü gibi bu unsurlarda siyasi, ekonomik, psikolojik ve coğrafi faktörler iç içe girmiş durumdadır. Mezheplerin oluşum sürecinin 10. yüzyılda tamamlandığı yapılan araştırmalar neticesinde bugün yaygın bir şekilde kabul edilmektedir. Bu oluşumun ne zaman ve nasıl başladığı ise daha zor bir soru olarak çalışılmayı beklemektedir. Hanefîliği ortaya çıkaran önemli unsurlardan birisi mezhebin kurucu imamlarının otorite kazanmasıdır. Bunun en önemli alameti ise bu imamlara ait eserlerin Abbasîlerin hâkim oldukları coğrafyada yaygınlığıdır. Mezhebin oluşum sürecinde etkili bir diğer unsur ise mahkemelerde kadıların Hanefî görüşleri uygulamalarıdır. Bu arada mihne olayları da Hanefîlerin diğerleriyle aralarının kesin hatlarla
doi:10.21054/deuifd.284974 fatcat:fddvvdf6j5eajguot4azy3azpm