Postrzeganie dźwięków otoczenia w subiektywnej ocenie użytkowników implantów ślimakowych przed aktywacją i po aktywacji systemu implantu ślimakowego

2014 Nowa Audiofonologia  
Streszczenie Wstęp: Dźwięk, jako zdarzenie rozpatrywane holistycznie, jest istotny dla odbioru krajobrazu środowiskowego. Głęboki ubytek słuchu, ograniczając możliwość percepcji dźwięków otoczenia w pełnym zakresie częstotliwości, wpływa na jakość życia osób z wadą słuchu, ogranicza ich możliwość całkowitego włączenia się w środowisko i pełnienie ról społecznych. System implantu ślimakowego (CI) jako medyczny środek rehabilitacyjny kompensujący ubytek słuchu poprawia postrzeganie dźwięków i
more » ... anie dźwięków i prowadzi do zmniejszenia skutków niepełnosprawności. Cel: Analiza subiektywnej oceny postrzegania dźwięków otoczenia dokonanej przez użytkowników CI. Materiał i metody: Badania kwestionariuszowe przeprowadzono wśród 88 dorosłych pacjentów przed aktywacją CI i po miesiącu korzystania z niego oraz w grupie 43 osób dorosłych ze słuchem prawidłowym. Posłużono się kwestionariuszem "Karta dźwięków", opracowanym w Zakładzie Implantów i Percepcji Słuchowej dla pacjentów z CI. Wyniki: Przed aktywacją CI pacjenci z prezentowanych w kwestionariuszu dźwięków otoczenia nie odbierali średnio 31,7% tych dźwięków. Miesiąc po aktywacji CI wartość ta zmniejszyła się do 15,9%. Przed aktywacją CI 29,8% pacjentów słyszało mniej niż 43% dźwięków, zaś 24,1% pacjentów słyszało co najmniej 86% dźwięków. Miesiąc po aktywacji ponad 90% pacjentów słyszało co najmniej 43% dźwięków. Natomiast 35,6% wszystkich badanych słyszało co najmniej 86% dźwięków. Przed aktywacją CI dźwięki, które najrzadziej były odbierane przez pacjentów jako nieprzyjemne, to: cięcie papieru, odgłos kierunkowskazu oraz szum gotującej się wody. Natomiast za najbardziej nieprzyjemne uznali oni: hałas uliczny, szelest reklamówki i odgłos sztućców. Po aktywacji CI do najmniej nieprzyjemnych dźwięków pacjenci zaliczyli: odgłos kierunkowskazu, śpiew ptaków oraz tykanie zegara. Z kolei wśród najbardziej nieprzyjemnych dźwięków odbieranych w miesiąc po aktywacji CI wymieniane były: pisk opon, karetka pogotowia i odgłos sztućców. Wnioski: Przed aktywacją CI większość pacjentów zgłaszała postrzeganie blisko połowy wymienionych w kwestionariuszu dźwięków otoczenia. Po upływie zaledwie miesiąca od aktywacji CI postrzeganie to uległo istotnej statystycznie poprawie. Po porównaniu okresu przed wszczepieniem CI z okresem po aktywacji urządzenia stwierdzono, że efekt estetyczny tych dźwięków nie pogorszył się. Ocena estetyki w odniesieniu do kategorii przyjemny/nieprzyjemny była podobna u osób implantowanych i osób ze słuchem prawidłowym. Słowa kluczowe: dźwięki otoczenia • pacjent z systemem implantu ślimakowego • percepcja • efekt estetyczny dźwięku (przyjemny/nieprzyjemny) • niepełnosprawność • jakość życia 37 Prace badawcze © Nowa Audiofonologia ® 3(5), 2014: 37-45 Wstęp Dźwięk będący przedmiotem zainteresowania specjalistów z wielu różnych dziedzin nauki, m.in. akustyki, antropologii kulturowej, architektury krajobrazu, etnologii, estetyki, geografii, medycyny, muzykologii, psychologii, socjologii, urbanistyki, jest przez nich odmiennie definiowany [1] . Dźwięk w akustyce określany jest jako zaburzenie falowe rozchodzące się w powietrzu, związane z drganiami akustycznymi, będące w stanie wytworzyć u człowieka wrażenia słuchowe [2] . W psychoakustyce -dziale psychologii eksperymentalnej -dźwięk to wrażenie słuchowe, dzięki któremu tworzone jest mentalne odzwierciedlenie otoczenia [3] . Naukowcy, którzy prowadzą badania nad percepcją otoczenia i chcą opisać zjawiska związane z dźwiękiem, posługują się różnymi określeniami, takimi jak np. fonosfera, audiosfera, melosfera, sonosfera, krajobraz dźwiękowy, pejzaż dźwiękowy, krajobraz akustyczny, pejzaż akustyczny, przestrzeń dźwiękowa, przestrzeń akustyczna, przestrzeń foniczna, warstwa dźwiękowa krajobrazu czy też klimat akustyczny [1, 4] . Dźwięki otoczenia definiowane są w literaturze przedmiotu jako dźwięki generowane przez realne zdarzenia, np. szczekanie psa [5], nie muszą być natomiast nośnikiem znaczenia [6] . W literaturze zagranicznej dźwięki otoczenia są określane jako: ambient sounds, environmental sounds, nonlinquistic sounds, everyday sounds, natural sounds, nonverbal sounds, familiar environmental sounds, background sounds, naturally-occurring sounds [6] [7] [8] [9] [10] [11] . Niektórzy badacze do dźwięków otoczenia zaliczają także muzykę [12] . Inni z kolei uważają ją za odrębną kategorię dźwięków, zastrzegając, że dźwięki otoczenia to te, które występują naturalnie i są niewerbalne oraz niemuzyczne, czyli pozbawione ustrukturalizowanej formy językowej, a w celu identyfikacji dźwięku poszukuje się ich źródła [10]. Granica między dźwiękami mowy a dźwiękami środowiska jest nieco niejasna -z jednej strony niektóre z nich, jak np. płacz dziecka, mogą być traktowane jako protomowa, z drugiej -występuje wiele "nieludzkich" źródeł dźwięku, które posiadają funkcję komunikacyjną (syreny, gwizdki, klaksony samochodów) [10] . Dlatego też nazewnictwo dźwięków otoczenia w przeanalizowanej literaturze przedmiotu różni się. Zdaniem Tylera i współautorów [7] do dźwięków otoczenia zaliczyć można: muzykę, dzwonek do drzwi, sygnały ostrzegawcze, dzwonek telefonu, śpiew ptaków. Autorzy wyróżniają również kategorię nieprzyjemnych dźwięków otoczenia, których źródłem jest np. wiatr, samolot, wypadek, lejąca się woda. W artykule Lewisa [13] do grupy dźwięków środowiskowych zaliczane są również odgłosy narzędzi, zwierząt, płynów, drobnych obiektów. Z kolei Goldhor w tej grupie wymienia dźwięki domowe, biurowe i te "zewnętrzne" [11] . Reed rozszerza nieco tę kategorię o dźwięki ogólnie domowe, kuchenne, biurowe i także "zewnętrzne" [14] . Abstract Introduction: A Sound, understood holistically, is a crucial element in the perception of environment. Profound hearing loss, as it results in inability to perceive the full range of the environmental sounds, has a significant influence on the quality of life of deaf individuals, reducing their chance to take part in life and fulfill their social roles. A cochlear implant system (CI), as a hearing prosthesis device, helps to improve the perception of sounds and reduce the impairment effects. Aim: To analyze the subjective assessment of the environmental sound perception of cochlear implant users. Material and methods: This study was performed in a group of 88 adult patients before the CI activation and one month after the activation, and in a group of 43 adults with normal hearing. The study used the 'Sound Chart' questionnaire created in the Implants and Auditory Perception Department for CI users. Results: Before the activation of the CI, patients did not hear 31.7% of sounds in avarage. One month after the activation this value decreased by half, to 15.9%. One month after the CI activation 90% of patients heard less than 43% of sounds and 35.6% heard at least 86% of sounds. Before the CI activation, sounds which were the least often perceived by participants of the study as unpleasant were: cutting paper, the sound of a blinker and boiling water. The most unpleasant sounds were: street noise, the rustle of a plastic bag, the sound of cutlery. After the activation the least unpleasant sounds were: the sound of a blinker, voices of birds and clock ticking. Whereas the most unpleasant were: the screech of tires, the emergency car signal and the sound of cutlery one month after the activation. Conclusions: Before the CI activation, most patients reported the perception of almost half of the listed environmental sounds. One month after the activation, their perception improved in a statistically relevant way. After the activation the aesthetic effect of these sounds was not worsened compared to the period before cochlear implantation. The aesthetic assessment of sounds in terms or pleasant/unpleasant by the CI users and people with normal hearing was similar. Key words: environmental sounds • cochlear implant user • perception • aesthetic effect of sound (pleasant/unpleasant) • impairment • quality of life
doi:10.17431/893322 fatcat:yzhzcqq2abgr3dwskxxylxy4wa