Insecuritas vacui. Opasnosti od zapuštenih gradskih prostora [chapter]

Aleksandar V. Gordić
2018 Urbana bezbednost i urbani razvoj  
Sažetak Ostavljajući po strani nacionalnobezbednosne aspekte ogromnih praznih teritorija u ruralnim oblastima, koji u poslednje vreme postaju sve izraženiji, rad će se usredsrediti na opasnosti koje vrebaju od zapuštenih ili napuštenih urbanih mikrolokacija. One, kao mesta ruševnih objekata i staništa insekata i glodara, ali i istorijskih zagađenja zemljišta i vazduha (deponije građevinskog, industrijskog i komunalnog otpada) predstavljaju ne samo fizičkotehničku i ekološku pretnju za
more » ... nego, kao stecište raznih marginalnih/devijantnih grupa, ujedno potencijalno izvorište (širenja) kriminaliteta i socijalne patologije. Drugim rečima, razjašnjavaće se kako fizičkoekološki, tako i socijalnoekološki elementi urbanog propadanja. Pre svega će se osvetliti uzroci nastanka ovakvih lokacija, odnosno njihovog napuštanja ili zapuštanja, koji ne leže isključivo u ekonomskoj sferi, nego se tiču i celokupnog arhitektonsko-urbanističkog i društvenog okruženja, pa je i za sanaciju ili regulaciju ovakvih (ne)mesta potrebno preduzimati sveobuhvatne mere na raznim nivoima delovanja. Premda će se rasmatrati i vrlo aktuelna tematika braunfilda kao nasleđa modernosti i tekovine globalnog preseljavanja industrijskih i drugih sadržaja (ne ulazeći u njihovu podrobnu klasifikaciju), naglasak će se staviti na uže lokacije (neizgrađene građevinske parcele, nedovršene ili privremeno napuštene objekte, nedovoljno posećivane uglove javnih površina). Dakle, to su mikrozone koje su manjkom brige ili socijalnog nadzora obeležene kao potencijalna žarišta budućih problema (tzv. sindrom razbijenog prozora), bilo da je reč o privatnim ili javnim prostorima (odnosno nekom prelaznom obliku). Premda ovakve lokacije postoje i u seoskim naseljima, tamo ne predstavljaju toliku opasnost, jer nema kongestije (gustina stanovništva je [sve] manja), a i stepen društvene kontrole viši. Pri predlaganju modela regeneracije zapuštenih područja poći će se od odgovornosti vlasnika/titulara imovine, lokalne zajednice/samouprave i društva/države u celini, uz jasno definisanje dužnosti svih aktera/stejkholdera (i institucionalno nametanje uslovâ korišćenja). To bi podrazumevalo oročeno obavezno, prinudno privođenje nameni (i to poželjno višestrukoj, jer je monofunkcionalnost sama po sebi negativni potencijal za stvaranje praznog prostora ili negativnih niša) i podsticanje što potpunijeg i raznovrsnijeg korišćenja svakog delića gradskog prostora, kao retkog, ali i rizičnog resursa. Pri tom se neće uzimati u obzir jedino kratkoročni, usko ekonomski aspekti (što se često čini u publikacijama posvećenim braunfildima), nego vizija održivog razvoja na makronivou, koja destimuliše orijentisanje na ekspanziju/invaziju ka grinfildima na gradskim obodima. Radi obezbeđivanja prediktivnosti (u svrhu prevencije i blagovremenog reagovanja), naznačiće se indikatori propadanja/zapuštanja,
doi:10.18485/fb_ubur.2018.1.ch9 fatcat:45vs25tzo5gt3oxud7xov7ufli