Die gebruik van Afrikaanse modale partikels deur voormalige Khoisprekers

Jac Conradie
2015 Stellenbosch Papers in Linguistics Plus  
Opsomming Die doel van die ondersoek is om te bepaal watter bydrae sprekers of voormalige sprekers van Khoi wat Afrikaans as taal aangeneem het tot die ontwikkeling of gebruik van modale partikels in Afrikaans gelewer het. Bronne wat vir hierdie doel ondersoek is, sluit in aangehaalde uitsprake van Khoi-Khoin uit die laat 17de en vroeg-18de eeu, twee briewe van Khoi-Khoin, 'n onderhoud met 'n Khoi-Khoi soos vryelik weergegee deur C.E. Boniface, koerantbriewe deur persone wat hulle as Khoi-Khoin
more » ... voorgedoen het, 'n kort drama, die novelle Benigna van Groenekloof of Mamre en ander geskrifte met 'n Genadendalagtergrond, 'n uittreksel uit die dagboek van Hendrik Witbooi, transkripsies van onderhoude wat in die 1980s met Griekwas gevoer is en enkele onderhoude wat in Namakwaland gevoer is. As kontrolekorpus is transkripsies van spontane gesprekke gebruik wat ook in die 1980s in Johannesburg opgeneem is en die standaardtaal verteenwoordig, asook Adam Small se drama Kanna hy ko' hystoe om die variëteit Kaapse Afrikaans te verteenwoordig. As ons na die grootste bronne kyk, dan blyk dit dat mos verreweg die meeste voorgekom het in tekste met spreektaalkenmerke, met name almal in die onderhoudregister, en dat tog veral sterk staan in oorredende tekste met sterk Nederlandse invloed of konteks. Sommer, maar en darem is ander partikels wat geredelik gebruik is. Die Kanna-drama wyk van die Khoi-Khoinbronne en die kontrolekorpus af deur 'n relatief hoë voorkoms van darem. As ons onderskei tussen Nederlandsverwante partikels soos eintlik, maar en tog, enersyds, en tipies Afrikaanse partikels soos darem, mos en rêrig, dan blyk dit dat eersgenoemdes oorwegend voorkom in Benigna en die kontrolekorpus, en laasgenoemdes oorwegend in die ander Khoi-Khoinbronne en Kanna. Die Griekwakorpus verskil van die kontrolekorpus deur die hoë frekwensie van die kollokasie mos nou by eersgenoemde teenoor die hoë frekwensie van maar net en nou maar in laasgenoemde. 'n Aantal partikels is ook individueel of in samehang met mekaar ondersoek. Die partikel ja kom byvoorbeeld in 'n hele aantal vroeë aanhalings van Khoi-Khoin-uitings voor, en kan moontlik 'n funksionele voorloper van immers, mos of tog wees, wat ongeveer in dieselfde semantiese veld val. In Benigna en ander bronne uit dieselfde sfeer, wil dit voorkom asof 1 Die Nasionale Navorsingstigting en Universiteit van Johannesburg word hiermee bedank vir steun met die navorsing. Jac Conradie http://spilplus.journals.ac.za 36 darem nog nie ten volle van daarom gedifferensieer is nie. Daar is aanduidings dat sommer verder van Nederlands zo maar ontwikkel het as fokuspartikel en in emotiewe rigting. Ander partikels wat bespreek word, is maskie, reg(t), juist, kamma, hoeka en netnou. Samevattend kan gestel word dat voormalige Khoisprekers te oordeel na gebruiksfrekwensie en die gebruik van tipies Afrikaanse partikels, 'n deurslaggewende rol gespeel het in die ontwikkeling van Afrikaanse modale partikels. Abstract The purpose of this study is to determine the nature of the contribution made by previous speakers of Khoi who adopted Afrikaans as language to the development or use of modal particles in Afrikaans. Sources studied for this purpose include quoted utterances by Khoikhoin from the late 17 th and early 18 th century, two letters by Khoikhoin, an interview with a Khoikhoi freely rendered by C.E. Boniface, letters written to newspapers by persons professing to be Khoikhoin, a short play, the novella Benigna van Groenekloof of Mamre and other writings with a Genadendal background, an excerpt from the diary of Hendrik Witbooi, transcriptions of interviews conducted with Griqua in the 1980s and a small number of interviews conducted in Namaqualand. Transcriptions of spontaneous conversations representing the standard language recorded in Johannesburg in the 1980s served as a control, while Adam Small's drama Kanna hy ko' hystoe was added to represent the variety of -Kaapse Afrikaans‖.
doi:10.5842/47-0-651 fatcat:jbziezkz45furkp6qfpu6dhmqy