Przyjaciel czy pochlebca? Żona jako lustro w "Zaleceniach małżeńskich" Plutarcha (14, 139f–140a)

Joanna Sowa
2015 Collectanea Philologica  
In chapter 14 of the Advice to the Bride and Groom Plutarch recommends a wife should behave like a mirror, faithfully reflecting her husband's moods and attitudes. In this paper I compare this piece of advice with other mirror-similes which have been related to human beings (as lovers, friends, flatterers, and models to follow) in ancient Greek and Roman literature, especially in Plutarch's works. I conclude that the ideal Plutarchan wife has been situated, perhaps unintentionally, "between"
more » ... nally, "between" friend and flatterer, because the mirror-simile in the Advice... symbolizes not only the true unity of man and his wife, but also the strict hierarchy amongst them. pierwsze bowiem świadczy o niechęci, drugie o lekceważeniu. A trzeba, żeby na podobieństwo linii i powierzchni, o których geometrzy twierdzą, że nie mają własnego ruchu, tylko wspólny z ciałami, i żona nie miała żadnych własnych uczuć ( ), tylko współuczestniczyła z mężem ( ) w powadze i żarcie, trosce i śmiechu (14, 139f-140a). Ten krótki ustęp łączy w sobie, po raz pierwszy w literaturze, dwa zagadnienia, z których każde budziło zaciekawienie badaczy i doczekało się obszernych opracowań: metaforę lustra i problematykę relacji pomiędzy mężem i żoną. Nie można się więc dziwić, że stał się on -podobnie zresztą jak cały utwór, z którego pochodzi -przedmiotem różnych, często zupełnie odmiennych, interpretacji: widziano w nim jeden z symboli postulowanej przez Plutarcha jedności małżonków 3 lub też przeciwnie -jeden z dowodów na to, że autor pozostawał we władzy tradycyjnych stereotypów, podporządkowujących kobietę mężowi 4 ; kompromisem między tymi skrajnymi stanowiskami jest uznawanie go za rodzaj "niefortunnego potknięcia" Plutarcha, wynikającego z zamiłowania Cheronejczyka do obrazowych metafor i wyraźnie kontrastującego z dominującym w jego twórczości "feminizmem" 5 . Celem niniejszego artykułu jest próba interpretacji tego kontrowersyjnego ustępu w świetle kontekstów, w jakich w literaturze starożytnej spotykamy metaforę lustra w odniesieniu do drugiego człowieka. Lustra, fascynujące ludzi od wieków, w starożytności były przedmiotem zarówno badań i teorii naukowych, jak i obrzędów magicznych; wcześnie też stały się obiektem zainteresowania filozofów i trafiły na karty utworów literackich 6 . Krytykowane za wypaczanie obrazu rzeczywistości i oddalanie człowieka od prawdy, potępiane jako narzędzie próżności, były jednak także uznawane za instrument służący poznaniu samego siebie i użyteczny przyrząd do kontroli i korekty własnych emocji i zachowań 7 . Traktowanie lustra jako przedmiotu, któ-3 J. Boulogne, La philosophie du mariage chez Plutarque, "Abstracts Ploutarchos" 7 (2009/2010), s. 23-34.
doi:10.18778/1733-0319.18.04 fatcat:z5yww2p5rraorbuocn5rf3wtm4