W drodze do "magnetycznego punktu". Poetyckie dialogi Ryszarda Krynickiego z Paulem Celanem i Nelly Sachs

Agata Stankowska
2019 Pami?tnik Literacki  
AGATA STANKOWSKA Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań W DRODZE DO "MAGNETYCZNEGO PUNKTU" POETYCKIE DIALOGI RYSZARDA KRYNICKIEGO Z PAULEM CELANEM I NELLY SACHS Dykcja poetycka Ryszarda Krynickiego ulegała wielokrotnie zasadniczym zmianom, symetrycznym wobec zwrotów, jakich autor Przekreślonego początku dokonywał w przestrzeni namysłu poetologicznego. Różnie formułowany cel tworzenia, najpierw przez zafascynowanego Tadeuszem Peiperem debiutanta, później zaangażowanego w sprawy społeczne
more » ... rawy społeczne przedstawiciela Nowej Fali, a wreszcie -przez skupionego na metafizycznych zadaniach liryki twórcę pytającego o tajemnicę istnienia, wymuszał każdorazowo zmianę języka. Idiom Krynickiego ewoluował: "Od »seksualnych wulgaryzmów« do »poezji jak hinduska świątynia«, »jakby japońskiego haiku pisanego na murach Granady«. Od »poetyki negatywnej« do milczenia, »od skrajnego nadmiaru do skrajnej ascezy«, do »ulotek wyrytych w kamieniu«, wierszy-napisów »na fajansowym naczyniu«" 1 . Te zebrane przez Dariusza Pawelca, inkrustowane frazami zaczerpniętymi z liryki Krynickiego, skrzydlate słowa krytyki towarzyszącej kolejnym tomom poety mówią same za siebie. Na przemianę jako na stałą dyspozycję twórczości autora Niepodległych nicości zwracali zgodnie uwagę wszyscy, którzy o artyście pisali: Jerzy Kwiatkowski, Marian Stala, Alina Świeściak, Tadeusz Nyczek, by wymienić najistotniejszych komentatorów. Zgodni oni byli także co do zasadniczego kierunku ewolucji, właściwej -dodajmy -większości przedstawicieli tzw. pokolenia '68. U swych początków, kwestionując znaczenie tradycji symbolistycznej, nowofalowcy skupiali się na komunikacyjno-społecznych walorach języka poetyckiego. Interwencyjne próby zobrazowania szarej prawdy życia w PRL-u, lingwistyczne starcia z nowomową, pozwalające odebrać zideologizowanemu językowi jego samowystarczalność, gry etyczne z cenzurą, dezaprobata dla strategii pielęgnowania rezerwatów poetyckich, służyły w młodzieńczych wierszach tych autorów mierzeniu się zaangażowanej liryki ze społeczno-polityczną współczesnością. Zarówno Stanisław Barańczak, Adam Zagajewski, jak i interesujący mnie tutaj Krynicki po latach doświadczyli podobnej tęsknoty za metafizycznym wymiarem rzeczywistości, pomijanym bądź tonowanym w ich wczesnej liryce 2 . Wielką rolę 1 D. P a w e l e c, Ryszard Krynicki. Hasło w: Polska poezja współczesna. Przewodnik encyklopedyczny. Na stronie: http:// przewodnik poetycki.amu.edu.pl/encyklopedia/ryszard-krynicki (data dostępu: 31 X 2017). 2 P. B o g a l e c k i (Szczęśliwe winy teolingwizmu. Polska poezja po roku 1968 w perspektywie postsekularnej. Kraków 2016, s. 33), pytając o rozwój poetyk lingwistycznych po roku 1968 i ich związek z problematyką teologiczną, co pozwala mu wyodrębnić tzw. nurt teolingwizmu, przedsta-Pamiętnik Literacki CX, 2019, z. 4, PL ISSN 0031-0514
doi:10.18318/pl.2019.4.15 fatcat:r3kf5ni6hvgfph25uj74jbgl5a