Anti-utopia: A Genre that Never Was
Antyutopia — o gatunku, którego nie było

2019 Zagadnienia Rodzajów Literackich  
The article collects a number of recent (and not-so-recent) arguments together against the common Polish usage of the term "anti-utopia" as synonymous with "dystopia" or, more often, as a name for a specifically defined genre which introduction requires producing confusing differentiations based on the degree of satire, criticism, or the lack of thereof in the fantastic extrapolation. The main thesis of the text comes from an observation that such scholarship seems to neglect a widely
more » ... a widely acknowledged discrepancy between utopia as a narrative or a world and utopianism as a transformative idea -which results in erroneous genological attribution of works famous inasmuch as George Orwell's Nineteen Eighty-Four. To support the thesis, the article follows up with a series of etymological, philological, philosophical, and logical arguments in favour of using a term "dystopia" to denote any kind of narrative or world that deconstructs eutopian idealism, and reserving the predicate "anti-utopian" for a sociological critique of failed transformative efforts in society and philosophy. anti-utopia, utopia, eutopia, dystopia, utopian studies, utopianism, Polish utopian studies https://orcid.org/0000-0001-9799-8409 Jedną z charakterystycznych cech współczesnych typologii gatunków fantastycznych jest bezrefleksyjna uległość wobec idiomu anglosaskiego, wyprzedzająca refleksję badawczą potrzebą szybkiego etykietowania fabuł postrzeganych na rynku księgarskim jako nowinkarskie. Poczynając od powieści fantasy i jej inwariantów (high fantasy, epic fantasy, heroic fantasy, urban fantasy), a kończąc na rozmaitych rodzajach narracji punkowych (steampunk, cyberpunk, dieselpunk, biopunk itp.), słowniki i prace naukowe przepełniają doksalne anglicyzmy, definiujące na domiar złego najczęściej zespół ogólnych wrażeń estetycznych związanych z danym przedstawieniem (setting) i rzadko kiedy wzbogacane o refleksję narratologiczną czy fikcjologiczną. W potrzebie ciągłego przekładania dorobku myślowego anglojęzycznych literaturoznawców i teoretyków literatury umyka w rezultacie potrzeba tłumaczenia także i stosowanej nomenklatury, co rodzi dwa problemy. Po pierwsze, genologia narracji fantastycznych może być postrzegana jako element obcy w rodzimej teorii literatury, co w połączeniu z dostrzeganym w ponowoczesności zjawiskiem imperrealizmu -synonimizującego poetykę realistyczną i teorię powieści z poetyką i teorią narracji w ogóle (Hutcheon 1987: 4) -odracza syntezę teorii fantastyki z teorią realizmu, negatywnie wpływając na inkluzywne traktowanie gatunków fantastycznych 1 . Po drugie, i najgorsze, niektóre terminy o obcym rodowodzie zaczynają funkcjonować w obiegu naukowym samodzielnie i obrastają w znaczenia sprzeczne z założeniami wpisanymi w ich oryginalne wykładnie, skutkiem czego chociażby cykl Gormenghast Mervyna Peake'a okrzyknięty został w blurbie Wydawnictwa Literackiego "powrotem wielkiej klasyki fantasy" -którą to, jako żywo, być nie może, choćby i z tego względu, że 1
doi:10.26485/zrl/2019/62.4/1 fatcat:sie2hrv7nvae3o3zaqd7wstp2y