BASRA MU'TEZİLE EKOLÜNÜN ÖNEMLİ ÂLİMLERİ VE FİKİRLERİNİN TEŞEKKÜLÜNDE AİLEVİ İLİ

Murat AKIN
2014 The Journal of Academic Social Science Studies  
Özet Mu'tezile, Müslüman düşünce tarihinin en önemli ekollerindendir. Müslüman düşünce tarihinin teşekkül sürecinde büyük katkıları olan bu ekol, nassların yorumunun akılla da bilinebileceğini savunmakta olup bünyesinde farklı düşünceleri ve dini yaklaşımları barındırmasıyla meşhurdur. Akılcı ve eleştirel bir kelâm yöntemi kullanan Mu'tezile, Müslüman toplumların diğer din ve medeniyetlerle etkileşim sürecinde temel olarak tevhid düşüncesi etrafında gelişimini tamamlamış islâmi ve gayri islâmi
more » ... mi ve gayri islâmi düşünce taraftarlarıyla önemli fikri mücadelelerde bulunmuştur. Mu'tezili düşüncenin esasını oluşturan akılcılık, başka düşünceleri olduğu gibi kendi düşüncelerini de devamlı gözden geçirmeyi mümkün kıldığından dolayı içsel bir takım farklı yaklaşımların doğmasına sebep olmuştur. Mu'tezili düşünce değişik alt birimleri olmakla beraber özde, Emevîler döneminde Basra'da etkin olan "Basra ekolü" ve Abbâsîler döneminde Bağdat'ta etkin olan "Bağdat ekolü" olarak iki ekole sahiptir. Bu temel iki ekolden biri olan Basra ekolü çalışmamızın konusunu oluşturmaktadır. Mezhepler Tarihi ve Kelâm İlminde ekoller incelenirken bu ekollerin teşekkülünde çevresel, kültürel ve sosyal yapının etkisi üzerinde durulmuştur. Makalemizde Basra bilginlerinin fikirlerinin oluşmasında ve şekillenmesinde çevre ve aile gibi etkenlerin rolü üzerinde durulmuştur. Realiteye son derece önem veren Mu'tezile'nin farklı iki kolundan biri olan Basra bilginlerinin düşüncelerinde başta aile olmak üzere çevresel şartların etki ihtimali değerlendirilmektedir. Dolayısıyla bir ekol içinde yer almada ailevi ilişkilerin etkisi üzerinde durulmaktadır. Bu bağlamda Basra Mu'tezile ekolünden, bilginlerin düşünce ve yaşamlarından kesitler verilerek Basra ekolünün düşünsel karakteristik özellikleri açıklanmaktadır. Anahtar Kelimler: Mu'tezile, Basra Ekolü, Vâsıl b. Atâ, Amr b. Ubeyd, Tevhid Murat AKIN Abstract Mu'tazila form one of the most important schools of in the hıstory of Islamic thought. This school has made contributed greatly to its development. This school defends the position that tenets of dogma are also reachable through logic. Also this school is well known because it is comprised of many different ideas and religious approaches. Because rationalism facilitates selfcriticism/its own reviewing, such as reviewing other thoughts, it led to different approaches from its beginning. Although Mu ' tazila thought has many subdivisions, it has had two main schools. One of them is the Basra School, which held sway in Basra during the Omayyad era. The other was the Baghdad School, which flourished in Baghdad during the Abbasid era. The Basra School is main focus of this study. During study on the history of sects and the logos (kalâm) schools, the effects of the environmental, cultural and social structures on these schools have been deeply researched. The domestic and environmental effects on these thinkers have been particularly studied. Also in this study, the possibility of effects of family and environment on the thinking of the Basra school intellectuals has been deeply discussed. So in this study, the effects of family relationships have been stressed in the context of the school. Thus by giving some samples from the lives and thinking of the Basra Mu ' tazila schools, the general characteristics of Basra School have been explained.
doi:10.9761/jasss2468 fatcat:vo4qtljnqnf2jj5a76vskatopy