Epidemie w antycznych Źródłach greckich i rzymskich

Judyta Iwańska
2011 Seminare Poszukiwania naukowe  
WSTÊP Kenneth F. Kiple w przedmowie do redagowanych przez siebie Wielkich epidemii w dziejach ludzkoci napisa³: Choroba nie jest dzie³em cz³owieka. To raczej pewien proces o pod³o¿u biologicznym, równie stary jak ¿ycie 1 . Przetacza-j¹ce siê falami choroby zbiera³y bogate ¿niwo; kogo nie zabi³y, to uodporni³y, wygasaj¹c na chwilê. Ten moment potrzebny by³ na odnowienie populacji, pozbawionej ju¿ odpornoci. W ostatnich latach powsta³o niewiele rozpraw naukowych na temat epidemii nêkaj¹cych
more » ... ii nêkaj¹cych ludzkoae, ale za to du¿o pojawi³o siê publikacji popularnych i popularnonaukowych. Wiêkszoae z nich jednak pozostawia nieopisan¹ i niezdiagno-zowan¹ do koñca staro¿ytnoae greckorzymsk¹ z jej najwiêkszymi powiadczonymi ród³owo epidemiami, czyni¹c tym samym ten problem otwartym. 2 Por. Tukidydes, Wojna peloponeska, t³um. K. Kumaniecki, Wroc³aw 2001, II 52, s. 160. 3 Por. tam¿e, II 48, s. 156. 4 Por. tam¿e, II 47, s. 156. 5 Por. tam¿e. 6 Por. tam¿e, II 48, s. 156. 7 Por. tam¿e. 8 Tam¿e, II 49, s. 157. równo mieszkañcom Aten, jak i przesiedlonym mieszkañcom wsi. Ludzie, z braku miejsca, musieli siê bowiem t³oczyae w dusznych i ciasnych barakach 2 . Wkrótce po wkroczeniu do Attyki króla Sparty Archidamosa, pojawia³y siê w Atenach po raz pierwszy na masow¹ skalê szerz¹ce siê choroby. Tukidydesa, autora Wojny peloponeskiej, przebywaj¹cego wówczas w Atenach, równie¿ zaata-kowa³a choroba pustosz¹ca miasto w 429 r. p.n.e.: () sam bowiem chorowa³em na ni¹ i widzia³em innych, którzy na ni¹ zapadli 3 . Pojawi³a siê najpierw na Lemnos, i w wielu innych okolicach, () nigdzie jednak¿e nie wspominano o tak wielkim nasileniu epidemii i o tak wielkiej miertelnoci wród ludzi jak w Attyce 4 . Lekarze byli bezsilni, bowiem leczyli pocz¹tkowo bez znajomoci choroby. Nie po-maga³y modlitwy i rady wyroczni 5 . Wiedziano tylko tyle, ¿e zaczê³a siê na po³udnie od Egiptu, najprawdopodobniej w Etiopii. Powiadano, ¿e to Peloponezyjczycy zatruli studnie. Zaraza zaatakowa³a pocz¹tkowo mieszkañców Pireusu, a nastêpnie dotar³a do mieszkañców górnego miasta i miertelnoae wród ludzi wzros³a 6 . Choroba rozpoczyna³a siê nagle wysok¹ gor¹czk¹, niepokojem i bezsenno-ci¹. Oczy ulega³y zaczerwienieniu i stawa³y siê piek¹ce 7 . W opisie Tukidydesa pojawia siê informacja o wype³nieniu jêzyka i jamy ustnej krwi¹. Chory nieregularnie oddycha³ przykrym zapachem. Póniej wystêpowa³a chrypka i katar. Kiedy choroba atakowa³a p³uca, pojawia³ siê silny kaszel; () kiedy za zaatakowa³a ¿o³¹dek, wystêpowa³y nudnoci i wszelkiego rodzaju wymioty ¿ó³ci¹, jakie tylko lekarze rozró¿niaj¹ daj¹c im rozmaite nazwy; wszystko to po³¹czone by³o z wielkimi bólami. Wielu chwyta³a pusta czkawka z silnymi skurczami, które u jednych przechodzi³y szybko, u innych trwa³y znacznie d³u¿ej. Cia³o chorego przy dotkniêciu nie wydawa³o siê zbyt rozpalone; nie by³o tak¿e blade, lecz zaczerwienione, sine i pokryte pêcherzykami i wrzodami; wewn¹trz chory by³ tak rozpalony, ¿e nie móg³ znieae nawet najl¿ejszego okrycia, lecz chcia³ le¿eae nago, a najchêtniej rzuci³by siê do zimnej wody 8 . Chorzy umierali w siódmym lub dziewi¹tym dniu choroby, ulegaj¹c gor¹czce wewnêtrznej. Ci, którzy mieli wiêcej si³y umierali póniej, gdy choroba atakowa-³a podbrzusze, () wywo³uj¹c silne ropienie i nieustann¹ biegunkê. Choroba bowiem zaczyna³a siê od g³owy i przechodzi³a przez ca³e cia³o w dó³. Jeli komu uda³o siê przetrzymaae najgorsze, to pozostawa³y lady: choroba rzuca³a siê bowiem na genitalia, na palce r¹k i nóg i powodowa³a utratê tych czêci cia³a, u nie-
doi:10.21852/sem.2011.30.17 fatcat:pyi2jibgizdg7cwkl6mdqz4nba