The System of Local Government Administration in Light of the First Drafts of Polish Doctrine of Law at the Beginning of the Second Polish Republic
Ustrój administracji terytorialnej w świetle pierwszych projektów polskiej doktryny prawniczej u progu odrodzonej Rzeczypospolitej

Jarosław Kostrubiec
2017 Studia Iuridica Lublinensia  
STRESZCZENIE W artykule dokonano analizy pierwszych projektów ustroju administracji terytorialnej, które powstały u progu Polski międzywojennej. Autor przedstawił główne założenia organizacji administracji publicznej w koncepcji Kazimierza Władysława Kumanieckiego, Polskiego Towarzystwa Prawniczego we Lwowie oraz Edwarda Dubanowicza. Analizowane projekty są w ocenie autora ważnym źródłem wiedzy na temat ewolucji polskiej myśli administracyjnej w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Cechą
more » ... wojennego. Cechą wspólną projektów K.W. Kumanieckiego i Polskiego Towarzystwa Prawniczego we Lwowie było ujęcie administracji rządowej i samorządowej w formie jednolitej struktury administracji publicznej. Z kolei istotnym znamieniem projektu E. Dubanowicza był silny akcent zasady dekoncentracji. Ideą przewodnią wszystkich przedstawionych projektów była wiodąca pozycja administracji ogólnej, postrzeganej jako warunek zbudowania silnej i jednolitej Rzeczypospolitej. Słowa kluczowe: ustrój administracji terytorialnej; Druga Rzeczpospolita; Kazimierz Władysław Kumaniecki; Polskie Towarzystwo Prawnicze we Lwowie; Edward Dubanowicz Zagadnienie należytej organizacji administracji jest [...] aktualne od początku istnienia naszego Państwa. Dobra administracja i jej prawidłowy stosunek do obywatela posiada pierwszorzędne znaczenie w procesie umocnienia budowy państwa. Z pewnością na wielu terenach bylibyśmy uniknęli niejednej trudności, gdyby za naszymi zwycięskimi armiami postępowała była należycie zorganizowana administracja 1 . 1 M. Zyndram-Kościałkowski, Sprawozdanie stenograficzne ze 133 posiedzenia w dniu 11 lutego 1935 r., Sejm R zeczypospolitej Polskiej, Ok res III 1939 -1935, sesja zwyczajna, s. 105-106. 444 Powołany fragment wystąpienia ówczesnego Ministra Spraw Wewnętrznych Mariana Zyndrama-Kościałkowskiego z 1935 r. można potraktować jako swego rodzaju uzasadnienie dla podjętych w niniejszym artykule rozważań. Dowodzi on nie tylko znaczenia samej administracji, ale także -a może przede wszystkim -roli administracji terytorialnej. Opracowanie stanowi analizę wybranych projektów organizacji władz administracyjnych, które powstały w pierwszych latach Drugiej Rzeczypospolitej. Celem jest określenie projektowanych zasad organizacji administracji w terenie, które w ocenie autora są ważnym źródłem wiedzy na temat ewolucji polskiej myśli administracyjnej w okresie dwudziestolecia międzywojennego, jak napisano w wydaniu specjalnym "Gazety Administracji" -"szukającej od chwili odzyskania niepodległości [...] nowych dróg wśród systemów administracyjnych zaborczych i rodzimych na ziemiach polskich" 2 . W artykule przyjęto stosunkowo krótką cezurę czasową, którą stanowi rok 1919. Zostało to podyktowane kilkoma względami. Po pierwsze, narzucone z góry ramy objętościowe tekstu. Po drugie, przyjęcie już w 1919 r. konkretnych, chociaż w założeniu tymczasowych, rozwiązań ustrojowo-prawnych 3 . Po trzecie, możliwość ustalenia związków pomiędzy postulatami przedstawicieli doktryny prawniczej a przyjętymi ostatecznie rozwiązaniami normatywnymi. Autor mógł tym samym podjąć próbę odszukania w sferze idei źródeł przyjętych instytucji. W związku ze wskazaną ramą czasową analizie poddano propozycje organizacji administracji terytorialnej w ujęciu Kazimierza Władysława Kumanieckiego (1880Kumanieckiego ( -1941, Polskiego Towarzystwa Prawniczego we Lwowie oraz koncepcję Edwarda Dubanowicza (1881-1943) 4 . Należy zaznaczyć, że celem podjętych rozważań jest pokazanie idei przewodnich przedstawionych projektów, a nie ich szczegółowa analiza 5 . 2 Od redakcji, [w:] Dekret o organizacji administracji rządowej, "Gazeta Administracji" 1936, nr 17, s. 517. 3 Ustawa tymczasowa z dnia 2 sierpnia 1919 r. o organizacji władz administracyjnych II instancji (Dz.Pr.P.P. z 1919 r., nr 65, poz. 395); rozporządzenie wykonawcze Rady Ministrów z dnia 13 listopada 1919 r. do ustawy tymczasowej z dnia 2 sierpnia 1919 r. (Dz.Pr.P.P., nr 65, poz. 395) "o organizacji władz administracyjnych II instancji" (Dz.U. z 1919 r., nr 90, poz. 490); rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 sierpnia 1919 r. o tymczasowej organizacji władz administracyjnych I instancji na obszarze b. zaboru rosyjskiego (Dz.Pr.P.P. z 1919 r., nr 72, poz. 426); rozporządzenie wykonawcze Rady Ministrów z dnia 13 listopada 1919 r. do rozporządzenia z dnia 28 sierpnia 1919 r. (Dz.Pr.P.P., nr 72, poz. 426), określające zasady zespolenia urzędów i organów powiatowej administracji państwowej (Dz.U. z 1919 r., nr 90, poz. 488); rozporządzenie wykonawcze Rady Ministrów z dnia 13 listopada 1919 r. do rozporządzenia z dnia 28 sierpnia 1919 r. (Dz.Pr.P.P., nr 72, poz. 426) o tymczasowej organizacji powiatowych władz administracyjnych I instancji na obszarze b. zaboru rosyjskiego (Dz.U. z 1919 r., nr 90, poz. 489). 4 Autor nie omawia, mimo spełnienia kryterium ram czasowych, projektu "ustawy o ustroju administracyjnym Królestwa Polskiego" z 1918 r. jako dokumentu rządowego, który powstał w gabinecie Jana Kantego Steczkowskiego (M.P. z dnia 24 czerwca 1918 r., nr 79, s. 3). 5 Projekty organizacji administracji rządowej lub zasadnicze ich tezy (w tym również będące przedmiotem niniejszego artykułu) zostały zebrane przez redakcję "Gazety Administracji" Pobrane z czasopisma Studia Iuridica Lublinensia http://studiaiuridica.umcs.pl
doi:10.17951/sil.2016.25.3.443 fatcat:l4u2eygnmfd6jfqqgfubavro3i