Maakbaar toerisme: kansen en kaders

Arie Stoffelen, Boris Van Zanten, Egbert Van der Zee
2014 Agora  
Van de veertienduizend parkeerplaatsen zijn er slechts enkele vrij. Het binnenplein, omringd door tientallen restaurants, wemelt van de mensen. Een bordje wijst de weg naar het Sealife-aquarium even verderop. Welkom in Oberhausen. Enorme investeringen hebben in deze Duitse industriestad een postmodern consumptielandschap gecreëerd. Het doel: een plekje op de toeristische kaart verwerven. Toerisme als motor voor regionale ontwikkeling. Het is een spreuk die sinds de jaren tachtig van de vorige
more » ... tig van de vorige eeuw steeds vaker wordt gehoord. Overheden op alle schaalniveaus implementeren toerisme in hun economische ontwikkelingsstrategieën. Toerisme lijkt een panacee voor allerlei ruimtelijke problemen. Het is een oplossing voor de teruglopende omzet van winkelgebieden in stadscentra, voor hergebruik van verlaten en vervallen industrieel erfgoed en het biedt nieuwe ontwikkelingsmogelijkheden voor een vergrijzend en demografisch krimpend platteland. Het is een argument voor natuurontwikkeling, voor culturele evenementen en voor infrastructurele investeringen. De vraag is echter in welke mate toerisme te sturen is. Hoe maakbaar is toerisme, en hoe controleerbaar is haar output? Is een plaats aantrekkelijk te maken door een toeristisch laagje verf erover te schilderen? Kunnen bezoekersstromen worden gestuurd? Heeft vervallen industrie potentieel voor toeristische ontwikkeling? Kunnen evenementen een stad voor toeristen op de kaart zetten? Of is toerisme een spontane activiteit die niet te sturen is van bovenhand? Deze AGORA biedt een kritische reflectie op de maakbaarheid van toeristische bestemmingen en de grenzen aan deze maakbaarheid. Hierbij stellen wij ons de vraag door en voor welke groepen toerisme aangewend wordt, en op wat voor manier dit samengaat met andere functies van plaatsen. Voornamelijk ruimtelijke manifestaties zoals fysieke ingrepen of veranderingen in gebieden waar toerisme wordt gecreëerd en gefaciliteerd, krijgen hierbij de aandacht. Zo zien we op verschillende plaatsen verschillende maten van ingrepen in de ruimte om toerisme te stimuleren. Het voorbeeld van Oberhausen, waar de internationale entertainmentgigant Merlin door miljoeneninvesteringen een toeristische bestemming heeft gecreëerd in een door de industrie verlaten niemandsland, is tekenend, maar op een kleinere schaal vinden overal ingrepen plaats die als doel hebben om toerisme te creëren en te sturen. Kopieergedrag Academici werkzaam in het toerisme uiten veel kritiek op het maakbaarheidprincipe in het toerisme. Wilson en Richards bespreken bijvoorbeeld het wereldwijde kopieergedrag van beleidsmakers die ogenschijnlijke succesformules uit andere plaatsen proberen te implementeren in hun stad of regio. Het Baltimoreske waterfront van Oberhausen is hier een voorbeeld van, maar ook zien we overal ter wereld steden die proberen om zichzelf een boost te geven door musea en andere culturele instellingen te huisvesten in opvallende moderne architectuur naar het voorbeeld van Bilbao en haar Guggenheim museum. Fysieke ingrepen in de ruimte blijven dus een populaire beleidstool. Dit blijkt ook uit de in september gepresenteerde toekomstvisie van Toerisme Vlaanderen. Concrete projecten worden naast het werken aan een goede reputatie en marketing genoemd als ingrepen om het toerisme te stimuleren. Congrescentra in de Vlaamse steden moeten de groeiende markt van het zakelijk toerisme bedienen, terwijl een nieuwe cruise terminal en een maritiem museum de Vlaamse kust weer op de toeristische kaart moeten zetten. Hoewel deze ingrepen inspelen op groeiende nichemarkten is ook hier het kopieergedrag van investeringen in opvallende projecten zichtbaar. Naast dergelijke fysieke ingrepen vormt ook de organisatie van evenementen een vaakgebruikte beleidstool voor steden en regio's om het toerisme te stimuleren. Rotterdam profileert zich als evenementenstad met haar marathon, het zomercarnaval en de vele andere grote en kleinschalige evenementen. Hoewel geen enkele wetenschappelijke studie heeft bewezen dat evenementen ook daadwerkelijk een goede 4 AGORA 2014-4 MAAKBAAR TOERISME MAAKBAAR TOERISME: KANSEN EN KADERS
doi:10.21825/agora.v30i4.2533 fatcat:lwrt4ovmbjhgdiggohvb24nkzm