M.-É. BOISMARD, Le martyre de Jean l'apôtre, J. Gabalda et Cie Éditeurs, Paris 1996

Stanisław Mędala
1998 Ruch Biblijny i Liturgiczny  
apôtre (Cahiers de la Rewe Bi blique, 35), J. Gabalda et Cie Éditeurs, Paris 1996, ss. 86. Hipoteza, że Jan apostoł zmarł śmiercią męczeńską w początkach chrześcijaństwa (w latach 43-44) nie jest nowa. Wysunął ją już w 1903 r. J. Wellhausen, a w 1904 r. uzasadnił E. Schwartz. Była ona jednak stanow czo odrzucana w egzegezie katolickiej, która broniła tradycji kościelnej zapoczątkowanej przez św. Ireneusza, że autorem czwartej Ewangelii był Jan apostoł i że dożył sędziwego wieku w Efezie. Ale
more » ... É. Boismard w swym studium nad czwartą Ewangelią opublikowanym w 1977 r. wyka zał, że pochodzi ona od trzech różnych autorów, z których żaden nie był apostołem Janem. Głównym ewangelistą miał być Jan Prezbiter z Efezu, którego tradycja kościelna utożsamiła z apostołem. W tym świetle hipoteza o męczeńskiej śmierci Jana apostoła została odseparowana od problemu autorstwa czwartej Ewangelii. M.-É. Boismard podjął tę hipotezę w 1994 r. w ekskursie umieszczo nym w komentarzu do Dziejów Apostolskich J. Taylora (Les Actes des deux Apôtres. Commentaire historique, Paris 1994, s. 339-379), w którym oby dwaj autorzy bronią lekcji zamiennej "Jan, brat Jakuba" w Dz 12, 2, za miast "Jakub, brat Jana". Recenzowana publikacja stanowi znacznie posze rzoną, poprawioną i udoskonaloną wersję wspomnianego ekskursu. Praca obejmuje pięć rozdziałów poprzedzonych wstępem oraz zakończonych krót kim podsumowaniem i wykazem autorów cytowanych. Rozdział pierwszy (s. 9-13) zawiera zwięzłe przedstawienie problemu przez przytoczenie wysuwanych dotychczas argumentów za męczeńską śmiercią Jana apostoła, argumentów odrzucających te poglądy oraz zasy gnalizowanie sprawy autorstwa czwartej Ewangelii w świetle współcze snych badań. Rozdział drugi (s. 15-45) omawia starożytne i średniowieczne świadec twa liturgiczne zawarte w lekcjonarzach, księgach liturgicznych i martyro logiach odnoszące się do wspominania męczeńskiej śmierci Jana apostoła. Są to świadectwa liturgii gałlikańskiej od V do VIII w. w Galii północnowschodniej, wywodzące się z liturgii kapadockiej w Azji Mniejszej (m.in. Missale Gothicum i Rękopis 134 z katedry w Trewirze), martyrologie syryj skie, nikomedyjskie i kartagińskie, świadectwa liturgii z Galii południowej (m.in. Mszał z Bobbio i Sakramentarz Gallikański z Biblioteki Ambrozjańskiej w Mediolanie) powstałe z innych źródeł niż liturgia Galii północnowschodniej, świadectwa liturgii mozarabskiej pochodzenia jerozolimskiego oraz średniowieczne lekcjonarze ormiańskie z Jerozolimy. Rozdział trzeci (s. 47-58) analizuje tradycję patiystyczną na temat mę czeńskiej śmierci Jana apostoła, którą poświadcza Grzegorz z Nysy, Jan Chryzostom, Afraates, Quodvultdeus, a zwłaszcza Papiasz z Hierapolis. Rozdział czwarty (s. 59-62) omawia teksty Nowego Testamentu doty czące męczeńskiej śmierci apostoła Jana i Jakuba. Najważniejszym z nich jest zapowiedź śmierci synów Zebedeusza wstawiona w usta Jezusa w Mt 20, 22-23 (o piciu kielicha) i Mk 10, 38-39. Drugim tekstem jest lekcja zamienna w Dz 12, 2 "Jan, brat Jakuba". W ostatnim, piątym rozdziale (s. 63-75) M.-É. Boismard poddaje kry tycznej analizie wypowiedzi św. Ireneusza na temat Jana apostoła i dowo-
doi:10.21906/rbl.686 fatcat:badljew2rngbtgs3jyyyqavgyy