Bem's Fort and the mausoleum of the battle of Ostrołęka. Memory of place – place of memory

Marcin Górski, Grzegorz Rytel
2016
Fort Bema i mauzoleum poległych w bitwie pod Ostrołęką. Pamięć miejsca -miejsce pamięci Bem's Fort and the mausoleum of the battle of Ostrołęka. Memory of place -place of memory Wprowadzenie Pola bitwy jako miejsce zbrojnego starcia dwóch stron konfliktu są w naturalny sposób naznaczone dwubieguno wo w warstwie emocjonalnej, a niekiedy również znacze niowej. Nierzadkie są przypadki dwóch odmiennych nazw na określenie bitwy, funkcjonujących w historiogra fiach krajówspadkobierców stron konfliktu
more » ... ców stron konfliktu (np. Grunwald -Tannenberg) [1]. Wydarzenie, które dla jednej ze stron stanowi powód zwycięskiej chwały, dla drugiej jest bole snym wspomnieniem poniesionej porażki. Pamięć bitew przywoływana może być w różnych kontekstach i do róż nych bieżących politycznych celów wykorzystywana. Te z bitew, których rezultaty najmocniej odcisnęły się w hi storii zaangażowanych w nie stron, bądź te, które stały się pamiętne za sprawą szczególnie krwawej hekatomby, na trwałe wchodzą do panteonu zbiorowej pamięci. Niektóre z nich stają się, według określenia i systematyki Pierre'a Nory, przynależne do kategorii miejsc pamięci 1 . Dzieła fortyfikacyjne siłą rzeczy wpisane są w histo rię konfliktów, niejednokrotnie są świadkami zmagań bi tewnych, triumfów i klęsk okupionych życiem poległych. * Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej/Faculty of Ar chi tecture, Warsaw University of Technology. 1 Wbrew topograficznej sugestii terminu miejscami pamięci mogą być nie tylko miejsca geograficzne, lecz także wydarzenia i procesy, wyobrażone i rzeczywiste postaci, artefakty, symbole i inne wydarzenia historyczne, w których "krystalizuje się narodowe dziedzictwo" [...] -to odczytanie terminu miejsce pamięci zaproponował na przełomie lat 70. i 80. XX w. francuski historyk Pierre Nora [2, s. 230]. Streszczenie Dziś miejsce bitwy stoczonej pod Ostrołęką 26 maja 1831 r. to swego rodzaju palimpsest wydarzeń zapisywanych w przestrzeni w minionych 180 latach. W artykule przedstawiono kolejne działania podejmowane w miejscu walk w kontekście zmiennych uwarunkowań historycznych. Omówiono następujące po sobie przekształcenia w krajobrazie, od umieszczania drobnych form upamiętniających obie walczące strony, poprzez budowę fortu, aż do skomplikowanych dziejów ponad 80 lat budowy mauzoleum. Ślady niektórych z nich zostały zatarte w wyniku kolejnych działań, inne współtworzą obecny obraz przestrzenny. Wszystkie przynależą do kultywowanej przez mieszkańców Ostrołęki pamięci miejsca, istotnego elementu dziedzictwa historycznego, sprzyjającego budowaniu lokalnej tożsamości. Abstract Nowadays the site of the battle which was fought at Ostrołęka on the 26 th of May 1831 constitutes a kind of a palimpsest of the written in space events that took place within the past 180 years. In the article the subsequent operations taken in the site of battles, in the context of changeable historical determinants, have been presented. The following changes in the countryside, starting from placing tiny elements commemorating both fighting parties, through the building of the fort, up to the complex over eightyyear long operations related to the construction of the mausoleum -all of them have been described in the article. The traces of some events faded as a result of subsequent operations, some others create together the present space of the site. All of them belong to the memory of place, tended by Ostrołęka inhabitants, the site which constitutes a significant element of the historical heritage, which results in creating the local identity.
doi:10.5277/arc160107 fatcat:c3oehd2ynjcgvjmwztjfmymoim