J.M. Roebroek, M. Hertogh, 'De beschavende invloed des tijds'. Twee eeuwen sociale politiek, verzorgingsstaat en sociale zekerheid in Nederland

M.H.J. Buiting
2000 BMGN: Low Countries Historical Review  
Recensies NIEUWSTE GESCHIEDENIS J. M. Roebroek, M. Hertogh, 'De beschavende invloed des tijds'. Twee eeuwen sociale politiek, verzorgingsstaat en sociale zekerheid in Nederland ('s-Gravenhage: VUGA uitgeverij, 1998, xix + 535 blz., ƒ89,-, ISBN 90 5749 218 0). Deze in opdracht van de Commissie onderzoek sociale zekerheid verrichte studie naar ontstaan en ontwikkeling van de 'sociale politiek' in Nederland, moet een waar monnikenwerk zijn geweest. Het onderzoek moge zich vrijwel beperken tot de
more » ... l beperken tot de Nederlandse situatie, zowel de gekozen periodisering als de verhandeling over maatschappelijke achtergronden, politieke verhoudingen en (pogingen tot) wetgeving, impliceert een zodanige omvang en gedetailleerdheid van het onderzoeksobject dat zonder bedenken van een standaardwerk gesproken mag worden. Bovendien is de studie voorzien van een uitstekend personen-en zakenregister, een indrukwekkende bibliografie en een veelheid van toelichtende statistieken, tabellen en overzichten. De inleidende verantwoording van de studie maakt op overtuigende wijze duidelijk dat een weergave van de meer recente ontwikkelingen van de sociale politiek in Nederland, het niet kan stellen zonder een 'historiserende' analyse, die als vertrekpunt het opkomen van de openbare armenzorg in de late Middeleeuwen kent. De auteurs merken hierover op dat een beperking van het onderzoek tot de recente geschiedenis een 'moderniseringsdenken' inhoudt, dat geen recht doet aan het belang op zich van historische vormen van sociale politiek en evenmin aan 'het belang van die eerste aanzetten voor de langetermijnontwikkeling van de verzorgingsstaat' (8). Tegelijkertijd definieert de studie haar onderzoeksobject buitengewoon breed, door 'sociale politiek', 'verzorgingsstaat' en 'sociale zekerheid' als samenhangende onderdelen op te vatten van een omvattend kader, waarin het garanderen van bestaanszekerheid, het reguleren van de arbeidsmarkt en het vormgeven aan levensvoorwaarden en leefomstandigheden van burgers de centrale kenmerken uitmaken. Deze drie 'zelfstandige componenten van collectieve maatschappelijke reproductie' raken geleidelijk aan bovendien verweven met onderwijs, gezondheidszorg, volkshuisvesting, emancipatiebeleid en andere voorzieningen, die al evenzeer deel gaan uitmaken van wat bekend zal worden als 'verzorgingsmaatschappij' of 'verzorgingsstaat' (10-12,18). In de concrete historische analyse met haar langetermijnperspectief komt fraai naar voren, hoe de drie constituerende elementen van de sociale politiek als afzonderlijke factoren danwei in hun onderlinge verwevenheid een sterk wisselende invloed uitoefenen. Afhankelijk van socio-economische en politiek-culturele voorwaarden wordt de nadruk op arbeidsmarktregulering afgewisseld door een beklemtoning van de garantie op, althans minimale, bestaansvoorwaarden. Vanzelfsprekend maakt ook de toenemende verstatelijking der sociale politiek, de verschuiving van het lokale naar het staatsniveau inclusief de ermee gegeven botsingen, een belangrijk onderdeel uit van de historische exercitie.
doi:10.18352/bmgn-lchr.5171 fatcat:xvbngvft5ra2hhtl2bjnb7dauq