Lebbeyk Kelimesinin Osmanlı Türkçesindeki Kullanımları Üzerine

Yavuz KARTALLIOĞLU
2013 Turkish Studies  
ÖZET Arapçada "cevap vermek; ikamet etmek" gibi anlamlara gelen "lebbeyk" kelimesinin ‫لبى‬ veya ‫لبأ‬ köklerinden geldiği varsayılır. Bu kelime Osmanlı Türkçesinde hem "telbiye duası"nın içinde hem de konuşma dilinde "buyurun, efendim" gibi anlamlara gelen bir cevap edatı şeklinde kullanılmıştır; Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesi'nde yukarıdaki anlamlarının yanında "konuşma dilinde Allah'ın buyruğuna bir itaat kelimesi" ve "bir savaş ünlemi" olarak da geçer. Batılı gramercilerin yazmış olduğu
more » ... in yazmış olduğu metinlerde ise bu kelimeyi uşak, hizmetçi veya garson gibi bir görevli kişi müşteriye veya hizmetini gördüğü bir kişiye "buyurun, efendim; tamam" gibi anlamlara gelecek şekilde söyler. Lebbeyk kelimesi Osmanlı Türkçesi konuşma dilinde lebbeyk / leppeyk / lebeyk / lepeyk / lebbey / leppey / leppe / lepe gibi farklı şekillere dönüşmüştür. Farklı şekillerin büyük bir kısmı çeviriyazılı metinlerde kaydedilmiştir. Meninski'de lebbeyk kelimesi lepe, lepey, leppey, leppeyk, lepeyk, lebbeyk, lebeyk şekillerinde dokuz madde başında ve beş madde içinde yer almaktadır. Meninski'de ayrıca kelimenin lebeyk, lepe şekilleri, di-fiili ile birlikte madde başı olarak da alınmıştır. Seyahatname ve Kamus-ı Türki gibi Arap harfli metinlerde sadece lebbey ve leppey şekli kaydedilmiştir. Leppe / lepe şekilleri kelimenin aslını unutturacak kadar değişmiştir. Bu makalede Türkçeye Telbiye duasından geçtiği düşünülen lebbeyk kelimesinin özellikle Osmanlı Türkçesi konuşma dilindeki kullanımları, konuşmayı yansıtan metinlerden hareketle incelenmiştir. Anahtar kelimeler: Osmanlı Türkçesi, lebbeyk / leppeyk / lebeyk / lepeyk / lebbey / leppey / leppe / lepe, Osmanlı Türkçesi konuşma dili, Osmanlı ağızları * Bu makale Crosscheck sistemi tarafından taranmış ve bu sistem sonuçlarına göre orijinal bir makale olduğu tespit edilmiştir.
doi:10.7827/turkishstudies.5320 fatcat:hnqpitomcrgs5g4jjdwlprlqka