Η συμβολική σημασία της γενειάδας στα χρόνια της Τουρκοκρατίας [article]

Κωνσταντίνα Μπάδα, University Of Ioannina
2020
Ή προστασία, άπό τις κλιματολογίες συνθήκες, ή προσπάθεια του ένός φύλου νά γίνει δσο μπορεί πιο ελκυστικό γιά τό άλλο, τό αΐθσημα της ντρο πής αργότερα, κατάλληλοί καλλιεργημένο, ή'μαγική, σκέψη, ή έμφυτη καλαι σθησία εΐναι λόγοι πού-άνάγκασοίν τον πρωτόγονο άνθρωπο νά «ντυθεί»1. 'Ανάλογα ή ένδυμασία2 ρυθμίστηκε πολύ νωρίς άπό τήν οικονομία, τήν ταξική διάκριση, τό κοινωνικό, θρησκευτικό, πολιτικό περιβάλλον, τό προ σωπικό γούστο, τό φύλο, τήν ήλικία, τό έπάγγελμα κ.λπ., μέ εμφανή τα
more » ... εμφανή τα διακριτικά της σημεία, πού έκαναν νά ξεχωρίζει δ άντρας άπό τή γυναίκα, ό άφέντης άπό τό δούλο, ή, γιά νά περιοριστούμε σέ μερικά παραδείγματα τής ελληνικής ιστορίας, δ Τούρκος άπό τον "Ελληνα ή τον Έβροίΐο, ό 'Ορ θόδοξος Χριστιανός άπό τον Καθολικό ή τό Μωαμεθανό κ.λπ. Τέτοια δια κριτικά σύμβολα μπορούμε άνάμεσα σ' άλλα νά θεωρήσουμε τό κάλυμμα τού κεφαλιού, τήν κόμμωση, τό χρώμα, τό ύφασμα, τά κοσμήματα, τά διακοσμητικά μοτίβα, τήν υπόδηση, καί άκόμα τή διατήρηση ή δχι τής γενειάδοίς. * Ε υχαρ ιστώ θερμά τον καθηγητή κ. Μ. Μ ερακλή γιά τήν καθοδήγηση καί βοήθεια πού μοϋ πρόσφερε γ ιά τήν παρουσίαση αύτής τής εργασίας. 'Ε κ φ ρ ά ζω επ ίση ς τις ευχα ρ ι στίες μου στους κ αθηγητές κ. Φ. Κακριδ.'; καί κ. Ν . Π αναγιω τά κη γ ιά τις χρ ή σιμ ες υ π ο δείξεις καί παρατηρήσεις τους. James Laver, A c o n c is e H is t o r y o f C o s tu m e , L o n d o n 1 9 6 9 , σ. 6 κ .έ . Γ ιά τή σχέση μα γείας καί ενδύματος ειδικά βλ. H a n d w o r te r b u c h d e s D e u t s c h e n Αb e r g la u b e n s ( = I 1 D A ) , τ. I V (1931 / 3 2 ), στ. 1 4 5 8 -5 1 2 (J u n g b a u e r ) . Κ ατά τον Jungbauer, ή μαγική δύναμη τοΰ ενδύματος Ιξα ρ τα τα ι άπο τό ίδιο τό σώ μ α τοϋ ανθρώπου. Ή «συνάφεια» τοΰ ενδύματος μέ τό σώ μ α τοϋ π ροσφέρει μυστικές ζω τικ ές δυνάμεις, οι ό π οιες γίνονται τόσο μ εγα λύτερες, οσο στενότερη είναι ή σχέση άνάμεσα στο σώ μ α καί τό ένδυμα. "Ετσι έ ξη γεϊτ α ι καί ή μαγική υπεροχή τω ν εσω ρούχω ν σέ σχέση μέ τήν έξω τερική αμφίεση (δ .π ., στ. 1 4 5 8 ). 2. Μέ τή λέξη ((ενδυμασία» έννοοϋμε γενικ ά οτιδήποτε άφορα τήν έξω τερική έμ φ άνιση (κάλυμμα κεφαλιού, κ όμ μ ω σ η , γενειάδα, μ α κ ιγιά ζ, κ όσ μ η μ α , υπόδηση κ .λ π .), ένώ τό «ϊνδ υμ α » εΐναι τό «διά τήν κάλυψιν τοϋ σώ μ ατος χρησιμεΰον (.··), τό κ αλύπτον τό σώ μ α καί τ ά σκέλη ή μέρος αύτώ ν τεμ ά χιον έξ υφ άσματος ή άλλου σ χετικ ού ύλικοϋ, ε ίτ ε ώς τοϋτο 2χει, είτε κατόπιν ειδικής κ ατεργασίας καί συρραφής» (βλ. π ρ όχειρα Ν εώ τερον 'Ε γ κ υ κλοπαιδικόν Λ εξικ όν «"Η λιος», τ. 6, τις λ. «ϊνδ υμ α » καί «ενδ υ μ α σ ία »). 25 3 7 8 Κ . Μ π ά δ α -Τ σ ο μ ώ κ ο υ Ή γενειάδα1 είναι τό σύμβολο τοΰ άνδρισμοΰ καί τής δύναμης, ώς το κοίτεξοχήν εξωτερικό σημάδι τοΰ ανδρικού φύλου. Περιέχει, κατά κάποιον τρόπο, τήν ούσία τής ύπαρξης ένός «άνδρικοΰ» προσώπου2. Είναι τό κόσμη μά του, αύτό πού τον έπιβάλλει, σέ αντίθεση μέ τήν υποδεέστερη ύπαρξη, τή γυναίκα! Πρόκειται γιά άποψη, πού τήν εύνόησε μέ τον τρόπο της καί ή Εκκλησία: «ό γάρ Θεός τήν μεν γυναίκα λείαν ήθέλησεν είναι, αντοφνεϊ τή κόμη μόνγι ώσπερ ίππον τή χ α ί τ η γανοον μένην, τον δέ άνδρα καθάπερ τούς λέοντας γενείοις κοσμήσας και τοϊς λασίοις ήνδρωσε στήθεσι· δείγμα τοϋτο αλκής και αρχής, ( ...) τοϋτο ούν τον άνδρός τό σύνθημα, τό γένειον, δι ον καταφαίνεται ό άνήρ, πρεσβντερόν έστι τής Ενας καί σνμβολον τής κρείττονος φΰσεως...»3 Έ κ το ς δμως άπό σύμβολο ανδρισμού καί δύναμης -ί'σως μάλιστα κοίί έξαιτίας αύτοϋ -ή διατήρηση ή δχι τής γενειάδας θεωρήθηκε καί σύμβολο επι βολής4, σοφίας5, ηλικίας6, υποταγής7, έθνότητας8, θρησκευτικής διακρίσεως9, πένθους10 κ.λπ., στα χρόνια μας καί σύμβολο άντικομφορμισμοΰ11. 1. Σ τό άρθρο μας ό ορος «γενειά δ α » δηλώ νει καί τ ά τρία τμ ή μ α τα της τριχοφυΐας τοΰ προσώ που: τό μουστάκ ι, τ ά γένεια στό π η γούνι καί στις π αρειές, τό μούσι. Π λήθος άλλω στε λέξεω ν υπά ρχει πού άποδίδουν λ επ τομ ερ έσ τερ ες διακρίσεις κ α ί «ά π οχρώ σεις» τοΰ σημείου αύτοϋ τής έμφ ανίσεω ς. Γ ιά τό λεξιλ ό γ ιο π .χ . τω ν άρχαίω ν Ε λ λ ή ν ω ν βλ. C h. D arem berg-Edm . Saglio, D ic t io n n a ir e d e s a n t iq u it e s g r e c q u e s e t rom a in e s, τ.
doi:10.26268/heal.uoi.10021 fatcat:ovd5q3pxdbb6hpwgvxfqdujmnm