Problemy z rozpoznawaniem ciąży u krów

Max, Andrzej Max, Katedry Chorób, Małych Zwierząt, Kliniką Wydziału, Medycyny Weterynaryjnej, Warszawie
2013 unpublished
W obiektach chowu i hodowli krów rozród jest podstawowym mechanizmem napędowym produkcyjności, dostarczając cieląt do odchowu i remontu stada oraz warunkując laktację. W ramach weterynaryjnej opieki nad rozrodem bydła przeprowadzane są rutynowe badania na ciążę. W przypadku jej stwierdzenia krowa lub jałówka jest przekwalifikowana do grupy cielnych, gdzie zwierzęta nie wymagają systematycznej obserwacji rui. Przy braku ciąży samica pozostaje w grupie intensywnie obserwowanej, a w miarę potrzeby
more » ... a w miarę potrzeby jest poddawana leczeniu lub zabiegom biotechnicznym, jak indukcja lub synchronizacja rui w celu przyspieszenia zacielenia. Zatem rozpoznanie lub wykluczenie ciąży jest podstawą do dalszego postępowania ze zwierzęciem. W praktyce niekiedy występują problemy diagnostyczne skłaniające do zastanowienia się na ich przyczynami i skutkami. Wczesne rozpoznawanie ciąży Podstawową czynnością lekarską, także przy rozpoznawaniu ciąży, jest badanie kliniczne. Stosuje się palpacyjne badanie przez odbytnicę, polegające na omacywaniu macicy i identyfikacji jej zawartości. Od około 30 dnia ciąży pojawia się, zwłaszcza u jałówek i młodych krów, niewielka asymetria rogów macicy i bywa możliwy do wykrycia pęcherz zarodkowy, wyczuwalny jako bańkowate rozszerzenie rogu macicy, przy czym jej ściana w tym miejscu staje się nieco cieńsza. Od 35 dnia ciąży stają się wyczuwalne błony płodowe, co przy przepuszczaniu ściany macicy między palcami daje objaw dwutaktowości (chwyt na błony płodowe). Jednak te wczesne zmiany nie zawsze są wyraźne, zwłaszcza u wieloródek, dlatego też mogą zostać nierozpoznane. Im wcześniej po unasienieniu przystępuje się do badania klinicznego, tym większe jest ryzyko błędnego rozpoznania. Próby bardzo wczesnego rozpoznawania ciąży (w dniach 20-25 po unasienieniu) u krów za pomocą badania rektalnego wykazały, że diagnoza była trafna w niespełna 54%, podczas gdy badanie wykonane w dniach 30-35 cechowało się ponad 80% trafnością diagnozy. Większość rozpoznań fałszywych, zwłaszcza we wcześniejszym terminie, dotyczyła krów, które przez badającego były uznane za cielne, co następnie się nie potwierdziło (1). Aby rozpoznanie było wiarygodne, należy je przeprowadzać sumiennie. Przede wszystkim trzeba omacać oba rogi macicy w całości, od rozwidlenia aż do końca jajowodowego, co niekiedy bywa trudne, gdyż rogi macicy zawijają się ku dołowi; wówczas ciąża może pozostać nierozpoznana (jest to diagnoza negatywna fałszywa). Możliwe jest także mylne rozpoznanie ciąży nieistniejącej (diagnoza pozytywna fałszywa), szczególnie gdy w macicy jest patologiczna zawartość. Pewne dodatkowe problemy występują także przy stosowaniu chwytu na błony płodowe, którego wyniki nie zawsze są jednoznaczne. W szczególności Kassam i wsp. (2) stwierdzili pozytywny wynik chwytu na błony płodowe 18 dni po manualnym przerwaniu pęcherza omoczniowego w celu eksperymentalnego usunięcia ciąży. Można przypuszczać, że po samoistnej śmierci zarodka/płodu błony płodowe pozostają wyczuwalne przez pewien czas, co może być przyczyną części fałszywych diagnoz pozytywnych. Wszelkie wątpliwości diagnostyczne należy rozstrzygnąć w kolejnych badaniach. Pomocne bywa też badanie jajników na obecność ciałka żółtego, którego wykrywanie za pomocą badania palpacyjnego cechuje się dużą wiarygodnością (3). Brak ciałka żółtego wyklucza ciążę. Jeżeli podczas wczesnego badania (około 30 dnia) w kierunku ciąży nie stwierdzi się jej na podstawie wyłącznie badania rektalnego, nie należy pochopnie stosować leków, zwłaszcza o działaniu poronnym, jak PGF 2α , gdyż w przypadku fałszywej diagnozy można stracić tę nierozpoznaną ciążę. Dopiero powtórny negatywny wynik badania upoważnia do radykalnego postępowania. Wartość rozpoznania klinicznego może zostać podniesiona przy zastosowaniu obrazowania ultrasonograficznego, aczkolwiek należy mieć świadomość ograniczeń także tej metody. Badania ultrasonograficzne w kierunku ciąży, przeprowadzone głowicą 3,5 MHz u krów po 4 tygodniach od inseminacji, wykazały u zwierząt 2-letnich stuprocentową trafność diagnozy i jej spadek wraz z wiekiem, a mianowicie do 94,1% u krów 3-letnich i do 40% u 7-letnich. Badanie po 5 tygodniach wykazało we wszystkich grupach wiekowych stuprocentową dokładność, którą u zwierząt w wieku 8 lat i starszych osiągnięto dopiero po 6 tygodniach od unasienienia (4). Do wczesnej diagnostyki ciąży bardziej nadają się sondy o częstotliwości 5 MHz. Przy ich użyciu pęcherz zarodkowy może być obserwowany na obrazie ultrasonograficznym w 21-24 dniu ciąży, zaś przy jego braku w 25 dniu można ciążę z dużym prawdopodobieństwem wykluczyć (5, 6). Zarodek z jego pulsującym sercem bywa wykrywalny już ok. 21-22 dnia ciąży (7), lecz diagnoza ciąży jest pewna dopiero od 28 dnia (5). Z kolei Izaike i wsp. (8), używając sondy 5 MHz, diagnozowali ciążę u krów ras mięsnych w 27 dniu na podstawie obecności w jamie macicy nieechogenicznych obszarów, przy czym u 90% spośród nich nie obserwowali zarodka (8). Wysoką trafność pozytywnej diagnozy ciąży (94%) osiągano przy badaniu ok. 41 dnia. W badaniach jałówek między 50 a 80 dniem po unasienieniu uzyskano dziewięćdziesięciosześcioprocentową trafność diagnozy ciąży pojedynczej i dziewięćdziesięcioprocentową ciąży bliźniaczej (9). Wykorzystanie badań ultrasonograficznych wiąże się też z dążeniem do przyspieszenia terminu rozpoznawania ciąży. Bardzo wczesna diagnoza (od 16 do 18 dnia) Problems associated with pregnancy diagnosis in cows The aim of this paper was to present and discuss important aspects associated with reproduction in cows. Veterinary supervision over cattle reproduction includes systematic examination for pregnancy. Its confirmation or exclusion is essential for the further animal handling. Although commonly accepted methods and recommended protocols are available diagnostic problems are encountered often in the veterinary practice. Each procedure has its own limits regarding the term of examination, interpretation of results and the accuracy of diagnosis. This article describes problems connected with early pregnancy detection, a developmental stage of pregnancy inadequate to the point of insemination and estrous signs observed after the pregnancy is established. Furthermore, potential pregnancy loss as the result of rectal palpation, then twin pregnancy, embryonic mortality and interpretation of progesterone and pregnancy associated proteins concentrations are discussed.
fatcat:jlbc5mjz6rhj5axgrtmm5fuqsi