Pozytywizm prawniczy a zasada słuszności

Katarzyna Doliwa
2014 Białostockie Studia Prawnicze  
Zasada słuszności, obok zasady sprawiedliwości czy uczciwości, stanowi kamień węgielny rozmaitych systemów prawnonaturalnych, gdzie jest punktem odniesienia dla konkretnych rozwiązań prawnych. Wszelkie koncepcje głoszące prymat prawa natury nad porządkiem prawa państwowego opierają się na zasadzie lex iniusta non est lex i uznają tezę, że prawo naturalne pełni funkcję walidacyjną w odniesieniu do praw państwowych. Filozofowie praw natury są wyznawcami poglądu, że prawa te mają byt bardziej
more » ... y i bardziej obiektywny charakter niż prawa państwowe. 1 Wydaje się, że w ich opinii prawa natury to powszechniki, czyli uniwersalia -stałe i niezmienne, odwieczne i absolutne prawidła moralne, doskonały wzorzec, bliski platońskiej "idei", wszelkich praw państwowych. Z kolei zwolennicy prawa pozytywnego to, programowo, nominaliści, nie uznający bytów powszechnych, odmawiający istnienia prawom naturalnym, w rozumieniu jusnaturalistów. Typowy pozytywista to przeciwnik istnienia powszechników, odrzucający tezę, że prawa natury wiążą prawodawcę w sposób absolutny. Mogą być dlań istotną wskazówką przy ustanawianiu praw, ale nie mają bezwzględnie imperatywnego charakteru; teoretycznie mógłby on zrezygnować z wcielenia ich do porządku prawnego. Prawa pozytywne obowiązują dlatego, że zostały ustanowione przez prawodawcę, a nie dlatego, że wpisują się w reguły prawa natury. Klasyczny pozytywista prawniczy może zakładać, że ustanowienie prawa pozytywnego konstytuuje w danej społeczności moralność i że nie istnieje jakakolwiek konieczność określonego jej zdefi niowania. Może przyjąć, że jest ona względna, podlega zmianom; prawodawca jest władny, by ją w każdym czasie modyfi kować czy nawet unieważnić. Nominalistyczny uniwersalizm poznawczy, cechujący przed-1 A. Kozak, Trzy modele praktyki prawniczej, (w:) J. Stelmach (red.), Studia z fi lozofi i prawa, t. 2, Kraków 2003, s. 150.
doi:10.15290/bsp.2014.17.07 fatcat:yq5bbwytzza55h5sjufdzctnou