Meðferð og afdrif sjúklinga með mjaðmarbrot

Kristófer A. Magnússon, Bjarni Gunnarsson, Gísli H. Sigurðsson, Brynjólfur Mogensen, Yngvi Ólafsson, Sigurbergur Kárason
2016 Icelandic Medical Journal  
Inngangur Mjaðmarbrot eru algengir áverkar meðal aldraðra og hafa oft alvarlegar afleiðingar fyrir einstaklinginn og valda umtalsverðum kostnaði fyrir samfélagið. 1 Algengi slíkra brota eykst með aldri sem skýrist af aldurstengdri minnkun á beinþéttni og aukinni dettni. 1,2 Meðalaldur þeirra sem mjaðmarbrotna er á bilinu 80-84 ár, meðalaldur kvenna um 83 ár, karla 81 ár 3-6 og algengasta orsökin er lágorkufall. 2 Konur eru í meirihluta þeirra sem mjaðmarbrotna, eða um 70%. 5-7 Beinþynning er
more » ... 7 Beinþynning er töluvert algengari hjá konum en körlum 8 sem gaeti skýrt að miklum hluta hvers vegna konur mjaðmarbrotna frekar en karlar. Nýgengi mjaðmarbrota er þó misjafnt eftir heimshlutum og er það almennt haerra því lengra sem farið er frá miðbaug. Nýgengi mjaðmarbrota er haest í Norður-Evrópu, nánar tiltekið á Norðurlöndunum. Þessi munur milli þjóða er álitinn tengjast hárri tíðni beinþynningar og hugsanlega algengi D-vítamínskorts á norðlaegum slóðum. 9 Allir sjúklingar sem mjaðmarbrotna fara í aðgerð nema þeir séu það langt leiddir að andlát sé yfirvofandi við komu á sjúkrahús. 10 Hjá eldra fólki eru laerleggshálsbrot oftast meðhöndluð með innri festingu ef þau eru ótilfaerð en í tilfaerðum brotum er annaðhvort notuð innri festing eða settur gerviliður. 11 Stöðug laerhnútubrot eru oftast meðhöndluð með renninagla og plötu en óstöðug með mergnagla. 12 inngangur: Mjaðmarbrot eru algeng meðal aldraðra, oft með alvarlegum afleiðingum og hárri dánartíðni. Markmið þessarar rannsóknar var að kanna meðferð og afdrif sjúklinga sem hlutu mjaðmarbrot og voru meðhöndlaðir á Landspítala. Efniviður og aðferðir: Afturskyggn rannsókn á öllum sjúklingum ≥60 ára sem gengust undir skurðaðgerð á Landspítala árið 2011 vegna mjaðmarbrots. niðurstöður: Rannsóknarhópurinn samanstóð af 255 sjúklingum (meðalaldur 82 ± 8 ár, konur 65%). Bið eftir aðgerð frá komu á spítalann var að meðaltali 22 ± 14 klukkustundir. Meðallegutími sjúklinga á spítalanum sem voru á hjúkrunarheimili fyrir brot var 4 ± 2 dagar en meðallegutími þeirra sem bjuggu á eigin heimili 14 ± 10 dagar (p<0,001). Fyrir mjaðmarbrotið bjuggu 68% sjúklinganna á eigin heimili en 54% við lok eftirfylgdar (p<0,001). Dánarhlutfall ári eftir brot var 27% sem er áttfalt haerra en meðaltal einstaklinga yfir 60 ára á Íslandi. Aðhvarfsgreining sýndi að aldur, tími frá áverka að komu á bráðamóttöku, ASA-flokkun og mjaðmarbrot hjá vistmanni á hjúkrunarheimili tengdust marktaekt áhaettu á andláti einu ári eftir aðgerð. Ályktun: Samsetning hópsins sem mjaðmarbrotnar hér á landi er áþekk því sem gerist erlendis. Meðalbiðtími eftir aðgerð var taepur sólarhringur, sem er innan marka erlendra gaeðastaðla, en þriðjungur sjúklinga beið lengur. Umönnunarúrraeði utan sjúkrahúss virtust helst ráða hversu löng sjúkrahúsdvölin varð. Marktaekt faerri gátu búið á eigin heimili eftir brot en fyrir. Dánarhlutfall mjaðmarbrotinna var margfalt haerra en í sama aldursþýði á Íslandi og í efri mörkum miðað við erlendar rannsóknir. Mjaðmarbrot hafa því alvarlegar afleiðingar fyrir einstaklinginn og eru krefjandi fyrir samfélagið. ÁgrIp Umdeilt er hvort bið eftir aðgerð auki dánartíðni en í nýlegri safngreiningu (metaanlysis) var sýnt fram á tengsl snemmbúinnar aðgerðar og laegri dánartíðni. Einnig var minni haetta á lungnabólgu og legusárum. Það er þó misjafnt eftir rannsóknum hvort snemmbúin aðgerð sé flokkuð innan 24, 48 eða 72 klukkustunda frá innlögn. 13 Kanadísk rannsókn sýndi að styttri bið eftir aðgerð laekkaði dánartíð ni baeði við 30 daga og eitt ár eftir aðgerð. Útkoman varð verri eftir því sem biðin var lengri. 14 Í rannsóknum þar sem biðtími hefur ekki haft marktaek áhrif á dánartíðni hefur styttri bið að jafnaði tengst styttri legutíma. 15-17 Í nýlegum leiðbeiningum frá Bretlandi er maelt með að sjúklingar fari í aðgerð innan eins til tveggja sólarhringa frá innlögn. 10 Sjúklingar sem gangast undir aðgerð vegna mjaðmarbrots fá annaðhvort maenudeyfingu eða eru svaefðir. Í nýlegum rannsóknum hefur ekki fundist munur á dánartíðni milli maenudeyfingar og svaefingar 18,19 en aðgerðar-og legutími er styttri ef maenudeyfing er notuð. 18 Einnig hefur verið sýnt fram á minni líkur á blóðsegamyndun í djúpum bláaeðum og faerri blóðgjafir við maenudeyfingu. 19 Meðallegutími eftir mjaðmarbrot er misjafn eftir löndum en hann er á bilinu 9-12 dagar í Bretlandi og Danmörku 5,20 en einungis 5-6 dagar í Bandaríkjunum. 21 Skipulag heilbrigðiskerfis hefur að sjálfsögðu mikil Greinin barst 8. júlí 2015, samþykkt til birtingar 15. febrúar 2016. Höfundar hafa útfyllt eyðublað um hagsmunatengsl.
doi:10.17992/lbl.2016.03.69 pmid:26985589 fatcat:imlzlwprozdwto7itrtt4rspeu