O racjonalności teoretycznej, praktycznej i globalnej w filozofii Roberta Audiego [chapter]

Andrzej Dąbrowski
2020 Analiza, racjonalność, filozofia religii. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Ryszardowi Kleszczowi. Bibliotheca Philosophica 6  
Profesor Ryszard Kleszcz zrealizował kilka interesujących i bardzo ważnych projektów badawczych (nad niektórymi wciąż pracuje). Jeden z nich -bodaj największy -dotyczy natury racjonalności. Na ten temat filozof napisał wiele prac, w tym obszerną monografię O racjonalności. Studium epistemologiczno-metodologiczne (1998). W książce tej analizuje pojęcie racjonalności oraz pojęcia jej pokrewne i przeciwne, dokonuje przeglądu najważniejszych typów (poziomów) racjonalności, szuka właściwych
more » ... właściwych kryteriów dla racjonalności uniwersalnej. Dociekania swoje prowadzi w perspektywie filozoficznej. Uwaga dotycząca perspektywy jest istotna, ponieważ badania nad racjonalnością prowadzone są na szeroką skalę przynajmniej od kilku dekad w ramach tak różnych dziedzin i dyscyplin, jak: socjologia, politologia, ekonomia, psychologia, biologia ewolucyjna, neurobiologia czy teoria gier. Dodam jeszcze, że Kleszcz czyni to jako filozof zorientowany analitycznie, ale nie scjentystycznie. Przedmiotem jego badań -we wspomnianej rozprawie -jest racjonalność jako normatywna kategoria epistemologiczno-filozoficzna. Tak rozumianą racjonalność można potraktować jako pewien ogólny wariant idei regulatywnej, który obowiązywać ma wielu -jeśli nie wszystkich -w ramach aktywności poznawczej. Wydaje się, że podział na racjonalność przekonań i racjonalność działań Kleszcz uważa nie tylko za najbardziej ogólny, ale i podstawowy: Przyjrzenie się "z lotu ptaka" analizowanemu terminowi pozwala dostrzec, że używany on bywa współcześnie zwykle w dwu typach kontekstów [...]. Pierwszy, w którym mówić można o racjonalnych przekonaniach (beliefs) czy też racjonalnym myśleniu. W drugim kontekście chodzi o racjonalność działania (aktów) (Kleszcz 1998, s. 39). Przekonania mogą dotyczyć sfery faktów, działania, dążeń czy też wartościowania. Czasami bywają przeciwstawiane niezawodnej wiedzy. Działanie racjonalne w sensie formalnym to działanie skuteczne [...]. Określenie skuteczno ści działania wymaga odwołania się do pewnej przyjętej miary. Należy w tym przypadku wskazać najlepsze (optymalne) metody prowadzące do danego -przyjmowanego przez działającego -celu. Pozwala to na określenie nie tylko skuteczności danego działania (tego czy osiąga ono cel), lecz także jego dokładności w wykonaniu oraz ekonomiczności. Tę zaś rozumieć można jako wybór, nie tylko najskuteczniejszych, ale i najefektywniejszych (przy danej skuteczności) metod dzia łania [...]. Wtedy, gdy wskazuje się
doi:10.18778/8220-034-8.12 fatcat:rvgz7emyabandm5or24jobu2te