Artykuły: Mity egejskie

Aleksandra Hołomej
2014 Miscellanea Anthropologica et Sociologica  
Mity egejskie Mity od najdawniejszych czasów fascynowały człowieka. Bogowie i herosi przedstawiani byli w literaturze i sztuce. Tworząc mity, starożytni tłumaczyli sobie świat -zjawiska przyrody, pochodzenie człowieka, a także zależności pomiędzy poszczególnymi krainami. Na tym tle wyjątkowo interesujące zdają się mity egejskie, wykazują bowiem zmieniającą się wraz z biegiem historii złożoną zależność pomiędzy Kretą a Attyką. Czy labirynt istniał naprawdę? Jak wytłumaczyć istnienie
more » ... , pół-byka? Czym była nić Ariadny? Dlaczego Ateńczyk Dedal, genialny architekt i konstruktor, trafił na Kretę? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdują się w mitach egejskich i te właśnie autor stara się przedstawić w niniejszym artykule. Słowa kluczowe: mity egejskie, kultura minojska, mitologia grecka, labirynt, Tezeusz i Ariadna Myths have fascinated people since the most remote times. Gods and heroes appeared in literature and art. The ancients used to explain the world through myths -natural phenomena, the origin of Man, dependencies between different regions. Aegean myths are seen to be particularly interesting in this aspect, since they show the intricate relationships between Crete and Attica, which changed with the course of history. Did the Labyrinth really exist? How can we explain the existence of a creature that was half human, half bull? What was the thread of Ariadne? Why did the Athenian Daedalus, a genius architect and constructor, end up in Crete? Answers to these and other questions can be found in Aegean myths, which the author attempts to presents in the following article. 46 Aleksandra Hołomej Życie oraz namiętności bogów i bogiń, a także przygody herosów od lat rozpalają wyobraźnię czytelników. Na stałe weszły również do kanonu sztuki zarówno scenicznej, jak i filmowej, a przede wszystkim sztuk plastycznych, takich jak rzeźba czy malarstwo. Nie inaczej było w starożytności. Gdzie tylko spojrzeć, umieszczano wizerunki bogów i herosów -pojawiały się na monetach oraz ceramice, stanowiły też częstą inspirację dla rzeźbiarzy i malarzy ściennych. Dla współczesnego człowieka mity to przede wszystkim opowieści fantastyczne bądź baśnie zapamiętane z dzieciństwa, natomiast dla starożytnych były źródłem wiedzy o otaczającym ich świecie -odzwierciedlały ówczesny sposób pojmowania rzeczywistości i wyobrażenia na temat powstania i natury bóstw oraz historii. Dzięki odczytaniu tabliczek z pismem linearnym B (które było wczesną formą greki) wiemy, że greckie mity heroiczne są mocno osadzone w rzeczywistości greckiej okresu mykeńskiego, ale też w dużym stopniu nawiązują do tradycji wcześniejszych epok (Kubiak 1997: 28). Natura mitów jest jednak bardzo złożona, a ich funkcja społeczna ulegała zmianie wraz z upływem czasu, przekształceniami, jakim podlegały wierzenia i sposób postrzegania bogów, jak również wzbogaceniem ich o elementy artystyczno-literackie (Dobrowolski 1987: 7-8). Wszyscy znamy mit o Minotaurze, Tezeuszu i Ariadnie, a także o Dedalu i Ikarze. Co je łączy? Z pewnością fakt, że choć ich akcja rozgrywa się na Krecie, wiążą się także z lądem greckim -z Attyką i, w szczególności, z Atenami; wspólna jest im także postać Minotaura. Tauros znaczy po grecku "byk", a Minotauros to dosłownie "byk Minosa". Zrodził się on z pożądania, jakim zapłonęła żona Minosa, królowa Pazyfae, do byka, którego mąż jej przyrzekł złożyć Posejdonowi w ofierze. Bóg zesłał na nią to uczucie, by ukarać Minosa za niedochowanie złożonej mu obietnicy. Dedal, genialny budowniczy i architekt, zaprojektował na prośbę królowej drewnianą krowę, do której weszła, by zaspokoić swoją żądzę. Tak dokonała się zesłana przez bogów kara, w następstwie której narodził się stwór o postaci ludzkiej, ale z głową byka (por. Kubiak 1997: 398-419). Minotaur, właściwie Asterios (Grimal 1997: 237), przerażający, nieokiełznany i żądny krwi, odrażający tak zewnętrznie, jak i wewnętrznie, był hybrydą zrodzoną w efekcie przekroczenia wszelkich norm. Aby ukryć hańbę dworu królewskiego i uchronić ludzi przed potworem, Minos zlecił Dedalowi zaprojektowanie i zbudowanie pałacu-labiryntu, składającego się z gmatwaniny komnat i korytarzy, w której jedynie budowniczy mógł odnaleźć drogę. Należy jednak pamiętać, iż Minotaur nie stał się potworem nagle, w wyniku jakiegoś wydarzenia, do którego doszło za jego życia, ani też powoli, stopniowo -on się nim urodził. Winnym tego stanu rzeczy nie jest on sam, lecz osoby odpowiedzialne za powołanie go do życia, i to one przyczyniły się do zamknięcia go w labiryncie, w którym nie widywał nikogo prócz przyprowadzanych mu co roku (w innych wersjach mitu przeczytać możemy, że co trzy lata, a nawet co dziewięć) ofiar. Siedem dziewcząt i siedmiu młodzieńców dostarczano mu co roku w ramach daniny, którą Minos nałożył na Ateny po jednej ze zbrojnych
doi:10.5604/20842937.1138962 fatcat:wzje22n2rzbmlppz5pbnsbciza