Olga Linkiewicz, Lokalność i nacjonalizm. Społeczności wiejskie w Galicji Wschodniej w dwudziestoleciu międzywojennym [recenzja]

Wojciech Lipiński
2020 Etnografia polska  
Olga Linkiewicz, Lokalność i nacjonalizm. Społeczności wiejskie w Galicji Wschodniej w dwudziestoleciu międzywojennym, TAiWPN Universitas, Kraków 2018, ss. 362. Tematyka książki Olgi Linkiewicz Lokalność i nacjonalizm. Społeczności wiejskie w Galicji Wschodniej w dwudziestoleciu międzywojennym oraz ujęcie tytułowego problemu sytuują publikację na przecięciu zainteresowań etnologii i historii. Autorka koncentruje się na "mieszanych" (katolicy rzymscy i grekokatolicy) społecznościach wiejskich
more » ... ściach wiejskich Galicji, próbując dociec, w jaki sposób lokalność, rodzaj więzi społecznych i charakterystyczna dla społeczności chłopskich kosmologia, określają recepcję idei nacjonalizmu. Tym samym książka, choć zasadniczo historyczna, wpisuje się także w tradycję etnologicznych badań nad problematyką etniczną i narodowościową na wschodnich pograniczach. Na pograniczu dziedzin nauki sytuuje pracę baza źródłowa. Autorka korzysta ze źródeł archiwalnych, sięga do lokalnej prasy, niepublikowanych materiałów etnograficznych ze zbiorów Archiwum Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego, ale wykorzystuje też wywiady etnograficzne z własnych badań terenowych realizowanych w Ukrainie i w Polsce, wśród powojennych repatriantów. Przygotowanie do poruszania się w tak szerokim zestawie źródeł zapewnia biografia naukowa Autorki. Olga Linkiewicz jest absolwentką Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego, a swoje badania naukowe realizuje w Instytucie Historii PAN. Jak pisze Autorka, jej książka jest "próbą wykorzystania etnografii w badaniach historycznych" (s. 19). Przy czym nie ma na myśli etnografii rozumianej jako metoda badawcza, ani też nie chce poprzestać jedynie na włączeniu do zestawu źródeł materiałów wywołanych w postaci pogłębionych wywiadów. Określa sposób na połączenie doświadczeń etnologii i historii terminem etno grafii retrospektywnej, która ma być "dyspozycją badawczą, która pozwala historykowi przyglądać się wydarzeniom i aktorom społecznym w sposób zbliżony do tego, jaki przyjmuje antropolog kultury" (s. 20). Przy czym "chodzi tu nie tyle o przyrównanie badań nad przeszłością do analizy obcej badaczowi kultury, ile o kluczową rolę wnikliwej obserwacji i szczegółowej analizy tekstu w pogłębieniu bądź rewizji naszej dotychczasowej wiedzy na temat zjawisk z przeszłości" (s. 20). W charakterystyce swojego stanowiska dotyczącego łączenia antropologii z historią Autorka jest dość enigmatyczna, nie pokusiła się o szersze przedstawienie relacji między tymi dwoma dziedzinami, poprzestając na krótkim fragmencie kończącym wprowadzenie do książki. Poza wprowadzeniem książka składa się z trzech części mieszczących łącznie dwadzieścia dwa rozdziały oraz zakończenia. Część pierwsza nosi tytuł "Lokalność" i jest próbą scharakteryzowania tych elementów międzywojennej rzeczywistości galicyjskiej wsi, które ową tytułową lokalność konstytuują. Chcąc scharakteryzować specyfikę kulturową ludności, piszący o Galicji często posługiwali się albo kategoriami etnicznymi, albo wyznaniowymi. W związku ze wzrastaniem napięć na tle narodowościowym, z perspektywy polskiej administracji ważne było określenie jasnych granic obszarów zamieszkanych przez przedstawicieli różnych narodowości. Tyle że w praktyce było to niemożliwe. Problematyczne było już samo stosowanie kategorii narodowościowych, a także ich wywodzenie z podziałów językowych lub religijnych, które uwzględniały ówczesne spisy powszechne. Przede wszystkim zaś było to niemożliwe z powodu niezwykłego przemieszania ludności na tym obszarze. W tym miejscu, już na samym początku książki, ujawnia się wartość zestawienia źródeł archiwalnych i statystycznych z wywiadami etnograficznymi. W tym przypadku te drugie pozwalają na pełniejsze i głębsze rozpoznanie rzeczywistości wyłaniającej się ze statystyk. Na podstawie danych spisu z 1921 roku możemy
doi:10.23858/ep64.2020.014 fatcat:ae4vzy57fjh7hop6wmlvpgt7hm