Co zrobić z Niedokończonym poematem Zygmunta Krasińskiego?

Jerzy Fiećko
2014 Sztuka Edycji. Studia Tekstologiczne i Edytorskie  
Prezentowany artykuł zawiera porady dla kogoś, kto chciałby przygotować monografię lub krytyczną edycję Niedokończonego poematu. Przedstawię w nim tradycję badawczą, kwestię związków z gnozą, relację (a raczej kolizję) fabularno-problemową, jaka zachodzi między Nie-Boską komedią i wskazanym utworem, problematykę nihilizmu oraz pierwiastek antyżydowski i aluzyjną obecności Adama Mickiewicza w interesującym nas tekście. Niedokończony poemat jest dla sympatyka literatury romantycznej utworem
more » ... cznej utworem kłopotliwym z wielu powodów. Paweł Hertz widział w nim "imponujące zwaliska" wielkiego projektu 1 , mnie wydaje się jednak, że jest to bardziej rejestr aktualnych (w latach czterdziestych) obsesji ongiś świetnie zapowiadającego się pisarza i zapewne dobrze się stało, że dzieła tego nie ukończył. Wprawdzie niektórzy przyjaciele poety, w tym tak trzeźwi w ocenach różnych zdarzeń literackich pisarze, jak Konstanty Gaszyński 2 i Andrzej Edward Koźmian 3 , byli skłonni utwór ten stawiać ponad Nie-Boską, także Cyprian Norwid docenił jego wartość 4 , to jednak w romantycznej tradycji badawczej zajął on miejsce peryferyjne. Tekst nie cieszył się zainteresowaniem badaczy w XX wieku iprawdę mówiąc -ten stan rzeczy dziwić nie powinien. Wiele uwagi poświęcił mu w klasycznej monografii z 1912 roku Juliusz Kleiner 5 , zapisał w niej dużo wnikliwych ocen i spostrzeżeń, ale nie sugerował, że fakt niedokończenia utworu stanowi jakąkolwiek szkodę dla polskiej kultury. Zbigniew Sudolski rozbiór utworu zamknął tezą, że dzieło to, mające "w założeniach poety być summą jego ideowych i artystycznych aspiracji, jest też jego ostatnią wielką klęską jako twórcy" 6 . Najobszerniejsza interpretacja tego utworu wyszła spod pióra Janusza Ruszkowskiego i jest to studium, moim zdaniem, na ten temat najważniejsze, co nie oznacza, że wyczerpujące. Ruszkowski trafnie wydobył sensy wynikające z usytuowania fabuły w Wenecji i z talentem (choć nie bez istotnych pominięć problemowych) opisał mechanizm posługiwania się przez Krasińskiego optyką apokaliptyczną, wreszcie zwrócił uwagę na
doi:10.12775/se.2014.004 fatcat:fchyqvjpz5hprn2ltgx23ycn44