Rafizilerle İlgili Ebussuud Efendiye Nispet Edilen Bir Risaleye Tahlilî Bakış

Sayın DALKIRAN
2004 Journal of Turkish Research Institute  
ÖZET Osmanlı Devleti'nin zirveye çıktığı dönemlerin en önemli bilgini Ebusuud Efendi'dir. O, Kanuni Sultan Süleyman'ın şeyhülislamıdır. Hukuk ve tefsir sahasında ciddi eserleri bulunmaktadır. Onun bu şöhretinden yararlanmak isteyen ve adına izafeten risaleler yazan kimseler bulunmuştur. Çalışma konumuzu da böylesi bir risale oluşturmaktadır. Risale, özellikle İran Safevı Devletine karşı kamuoyu oluşturmak ve ilgilileri göreve çağırmak maksadıyla yazılmıştır. İçinde farklı isimlere ait fetvalar
more » ... mlere ait fetvalar da yer almaktadır. • Atatürk Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi Temel İslam Bilimleri Bölümü Öğretim Üyesi. S.Dalkıran, Rafızilerle İlgili Ebussuiid Efendi'ye Nispet Edilen -162ünvanıarı da verilmiştir!. 982/1574 yılında vefat eden Ebussuiid Efendi için, İbn-i Kemal'de 2 olduğu gibi, Mekke ve Medine'de gaib namazı kılınmıştır 3 • Ebussuiid Efendi'nin en çok tanındığı yönü, İslam Hukukçusu olmasıdır. Farklı alanlara ait pek çok fetvası bulunmaktadır. 4 Onun fetvalarını, 983 / 1575 yılında vefat eden ve Bozan-zade demekle meşhur Muhammed b. Ahmed Efendi toplamış, bablar ve fasıllara ayırmak suretiyle tanzim etmiştir. 998/1589 senesinde vefat eden ve Veli Yegan diye tanınan İskilipli Veli Efendi, Ali Cemiil'i (v. 932/1525), İbn-i Kemal (v. 940/1533), Sa'di ve Çivi-zade'ninkileri de katmak sı1retiyle Ebussuı1d Efendi fetvalarını toplamıştır s . İbn-i Kemal ve diğer meşhur şeyhülislamıarda olduğu gibi, Ebussuiid'a ait olduğu iddia edilen bir kısım fetvalara da ihtiyatla yaklaşmak icap eder. Zira bazı konularda birbirini nakzeden fetvalara da rastlamak mümkündür. Böylesi fetvalar için iki husustan söz edilebilir. Biri, fetvayı veren şahısın somadan eski düşüncesinden vazgeçmiş ve fikir değiştirmiş olması mümkündür. Yada, adına fetva verilen şahsın temsil ettiği makamın gücünden yararlanma niyeti olabilir. Ebussuı1d'un yazmadığı bir kısım risale veya eserlerin onun adına mal edilişinin en büyük nedeni onun gücünden yararlanma düşüncesi olabilir. Zira Ebussuı1d, İslam hukukunun en büyük bilgirıi olan şeyhülislam, müfti, müderris ve kadılar gibi, alimlerin teşkil ettiği "ilmiye sınıfı" nın başkanı idi. Müfti ve kadılar bulundukları şehir ve kasabalarda imani ve hukuki meselelerirı son mercii idiler. Şeyhülislam, ayrıca devlet idaresi, harp ve sulh meseleleri, çıkarılacak yasaklar ve sair önemli hususlarda söz sahibi ve bazen ilıniye ve asker sınıfları ile birleşerek padişahı tahtından irıdirecek derecede nüfuzlu idi 6 • Farklı fikir sahipleri şeyhülislamıarın bu gücünden yararlanmak istemişler ve kendi düşüncelerini meşrulaştırmak için onlara mal edilerek makaleler kaleme almışlardır.
doi:10.14222/turkiyat545 fatcat:hcp3uu6d6fcrvpy6dybxcpesqy