Bijlagen

Dhr. Van der Goes
1862 Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde  
Het eiland ^^e of 7F<?ze£-ee7aMd is gelegen op den vierden graad Zuiderbreedte en 133| graad Oosterlengte van Crra?««w/& en strekt zich over eene lengte van +^ ae^ mijlen van Oostzuidoost naar het AVestnoordwesten uit, en heeft niet veel meer dan IJ mijl breedte. Het is eene koraalmassa en over zijn geheele uitgestrektheid laag, met eenige weinige uitzonderingen op sommige punten aan de oevers, waar de koraalrotsen zich omtrent 100 voet boven het zeevlak verheffen. Van uit het zeestrand loopen
more » ... t zeestrand loopen hier en daar smalle voetpaden, het eiland in verschillende rigtingen doorkruisende. Langs die paden rijst liet binnenste gedeelte van Adie tot omstreeks 50 voet boven de oppervlakte der zee, waarna de grond overal nagenoeg dezelfde hoogte behoudt. Het binnenland is tot aan het zeestrand overal digt bewassen met kreupelhout, waar tusscheu hier en daar eenige opgaande boomen worden aangetroffen, meestal wild hout, docli ook de broodboom (soekon), en klapperboomen zijn mede hier en daar verspreid en tieren welig. Met uitzondering van enkele plekken van geringen omvang, is het geheele eiland onbebouwd, en vertoont het niets dan eene wildernis: een gevolg van de weinige humus, die den koraalgrond bedekt. Alleen op die plaatsen, waar eene dikkere laagteelaarde de ontwikkeling van zware boomen heeft toegelaten, zijn deze hoog en krachtvol. Rivieren, beken of zelfs kreeken vindt men nergens, en de opgave in Gregory's Gids door den Molukschen Archipel, dat Adie Downloaded from Brill.com02/14/2020 05:40:53AM via free access 108 overvloed van rivieren en zoet water aanbiedt, is mitsdien onjuist, want de eilanders voorzien zich van drinkwater uit daartoe gegraven putten, en dit water is meer of min brak. Even aim is de natuur alhier aan bloemen of bloeijende heestergewassen, welke, op enkele uitzonderingen na, nergens op Adie worden aangetroffen. Vele vogelen werden in het binnenland gezien, waaronder witte kakatoea's, woudduiven van de soort, in de Molukken onderden naam van koemkoem bekend, en andere. f Van de viervoetige dieren zijn op Adie geene andere, dan wilde varkens; terwijl onder de kruipende alleen slangen zijn opgegeven. Kippen en eenden treft men niet aan op Adie, en honden vindt men er zeer enkele. Behalve karetschildpad en tiipang, welke evenwel niet in aanzienlijke hoeveelheden worden gevischt, bestaan rondom Adie, op de daarbij liggende Waardenburgs-eilanden, eenige parelbanken, door de bewoners van Adie niet bevischt wordende, daar zij alleen bij lage waterstanden, op de koraalriffen naar parelschelpen zoeken, uit welken hoofde zij ook niet dan zeer kleine paarlen in den handel brengen. Het eiland is schaars bevolkt. Men geeft het aantal zielen op als 200 te bedragen, maar het is voorgekomen, dat dit cijfer nog te groot is. Kampongs in den waren zin des woords vindt men op Adie niet. De eenige verzameling van huizen is op de Noordkust, ter phuit.se waar Zijner Majesteits stoomschip Etna ten anker heeft gelegen; zij bestaat uit slechts vijf huizen, als kampong den naam van Mangawitoe dragende. Overigens bouwt ieder gezin zijne woning, waar hij het goedvindt; meestal in de nabijheid van een door hen ontgonnen stuk grond, of wel aan den zeekant. Alle huizen zijn op palen, ter hoogte van 3 ïi 4 voet boven den grond, gebouwd, van ruw hout of boomstammen te zamengesteld en voorzien van wanden uit aaneengeregen klapper-of sago-bladen (atap), of wel uit boombast vervaardigd. De vloer in die woningen is van gespleten en aaneengeregen bamboes of van boomschors; de daken zijn met atappen of aaneengeregen klapperbladen gedekt, liggende over bamboes of dunne boomstammen, welke door zwaardere balken van ruw hout worden geschraagd. Eene ladder van 3 of 4 treden geeft den toegang tot deze huizen, welke voor en achter eene opening hebben, de plaats van Downloaded from Brill.com02/14/2020 05:40:53AM via free access no De bezigheden der bewoners van Adie bestaan hoofdzakelijk dan ook slechts in het kweeken van de bovengenoemde aardvruchten op daartoe ompaggerde stukken grond, in het binnenste gedeelte van het eiland. Hunne spijzen eten zij gekookt, waartoe zij zich van ijzeren pannen bedienen, of wel de minvermogenden van aarden potten, welke op de vaste kust van Nieuw Guinea worden ingeraild en aldaar, voornamelijk in de Kamraobaai, worden vervaardigd. Geheel onvermogenden koken hunne spijzen in bamboezen. Voorts gaan de mannen van tijd tot tijd ter vischvangst, hetzij op zee in kleine praauwen, wanneer zij den visch liarpoeneren met elgers, welke zij van de bewoners van Argoeni en Kapauw op de vaste kust van Nieuw Guinea inruilen. Meesttijds echter visschen zij slechts bij lage waterstanden op de droog gevallen koraalriffen, die Adie omringen. De praauwen, waarvan zij zich ter vischvangst langs de kust van Adie of op de Waardenburgs-eilanden bedienen, zijn meerendeels klein, van uitgeholde boomstammen vervaardigd, voorzien van vlerken en meest alle niet meer dan 4 of hoogstens 6 personen kunnende bevatten. Die praauwen loopen voor en achter spits toe, en hebben geene hoog uitstekende voor-of achterstevens. De grootere praauwen zijn insgelijks uit boomen vervaardigd en kunnen tot 16 personen bevatten. Deze praauwen hebben éen mast met een katjang-zeil. In alle praauwen worden eenige steenen gelegd, om daarop hunne spijzen te bereiden gedurende de zeereis. De roeijers zitten allen binnen boord en scheppen met kleine riemen, waarmede zij tamelijk vlug het vaartuig weten over zee te brengen. Met de jagt houden zij zich niet onledig: indien de wilde varkens door de ompaggeringen hunner tuinen dringen, dan zetten zij strikken uit, om ze te vangen en te dooden, doch vervolgen ze niet met pijl en boog. De handel der bewoners van Adie wordt voor een gedeelte gedreven met Cerammers, die met de westniousson komen en met het begin van de oostmousson huiswaarts keeren. Deze handelaren brengen sarongs, doeken, wit en gebloemd katoen, koperdraad, parangs, aarden kommen en schotels, ijzeren pannen, tabak en kruid ten verkoop mede. Een en ander wordt ingeruild tegen karetsclüldpad, tripangenpaarlen, als voortbreng-Downloaded from Brill.com02/14/2020 05:40:53AM via free access (». </.) ROIJER.
doi:10.1163/22134379-90001045 fatcat:zckdxlo5uvdwbjdd6fyqofsdx4