Pontyfikaty krakowskie XV wieku

Zdzisław Obertyński
1961 Prawo Kanoniczne  
Tym, który niegdyś zachęcił mnie do studiów nad tekstam i i księgami liturgicznym i i był moim przewodnikiem w tej tak zaniedbanej u nas gałęzi wiedzy, był W ładysław Abraham. Słusznym się więc wydaje, aby również teraz w zbiorowym tomie wydanym ku uczczeniu jego pamięci, znalazł się po trzydziestu kilku latach od wdzięcznego ucznia artykuł w łaś nie z tej tem atyki, ku której mnie on prowadził, tj. o polskich pontyfikałach h A temat ten jest dotąd bardzo zaniedbany; 1 Jako w ynik zachęty i
more » ... ynik zachęty i kierow nictw a prof. A b rah am a, u kazały się nasi. m oje prace z tej tem atyk i: A genda W ileńska z r. 1949, art. w Col lectanea Theologica IX (1920); P ontificale L w o w sk ie z X IV w. w W ie deńskiej N ationalbibliothek, art. w K w artał. Hist. 43 (1929); P o n tifi cale halickie, zw an e p o n ty fik a łem B ory szew skiego, art. w Collect. T h e olog. X (1929) i w N asza m yśl teologiczna I, Lw ów 1930; P ontificale arcybiskupa lw ow skiego Jana R zeszow skiego w B ibliotece ka p itu ln ej w G nieźnie, L w ów 1930; W yobrażenie T ró jcy św. w tzw . M o d litew n iku W arneńczyka. Prace K o m isji Hist. S ztu k i i K u ltu ry Tow. N aukow ego 3 3 6 K S . Z D Z IS Ł A W O B E R T Y Ń S K I [2] zaniedbane były niegdyś te arcycenne kodeksy i bywało, w y dane na łup złodziei miniatur, zaniedbane są dotąd badania ich treści. Pomimo nawoływań świetnego badacza i historyka a niezwykłego erudyty ks. Jana Fijałka, wypowiedzianych na jednym ze zjazdów Polskiego Towarzystwa Historycznego, pomimo apelu na VII M iędzynarodowym Kongresie Nauk Hi storycznych w Warszawie, zrobiono w dziedzinie tych badań bardzo mało. Owszem ruszyło z miejsca zainteresowanie ma larstwem książkowym, więc miniatur i iluminacji, z natury rzeczy w ogromnej części w rękopisach liturgicznych, jednak w dziedzinie tekstów tych nadal nader skąpo, a tym mniej zrobiono w problemie ustalania ich pochodzenia i przezna czenia. Przeznaczenie dla diecezji krakowskiej i dla trzech poszcze gólnych jej biskupów tych trzech pontyfikałów, które stanowią przedmiot nieniejszego studium, nie może ulegać wątpliwości, a ich datowanie również jest jasne, przynajmniej w wachlarzu kilkunastu lat. A właśnie te pontyfikaty pociągają przede wszystkim swoją szatą zewnętrzną jako dzieła sztuki iluminatorskiej oraz, za wyjątkiem pontyfikatu Strzempińskiego, rów nież kaligrafii. Wszak były to księgi przeznaczone nie tylko dla kultu, zwłaszcza na uroczyste celebry, lecz były sporzą dzane dla biskupów krakowskich, potężnych swoim stanowi skiem zarówno kościelnym jak państwowym, a mających na ich sporządzenie odpowiednie środki materialne. Pocią gają też te pontyfikaty przy bliższym badaniu zawartości swoją bogatą, często analogiczną, lecz miejscami bardzo róż norodną, a nawet zupełnie nieoczekiwaną treścią. Teksty, któ re w nich znaleźć można, mogą m ieć wartość nie tylko dla historii liturgii, lecz również historii kultury, obyczajów, tu dzież prawa kościelnego ale i państwowego, a dalej dla hi storii Kościoła i politycznej historii Polski. Zaś części mu zyczne są przedmiotem zainteresowań muzykologów.
doi:10.21697/pk.1961.4.1-4.10 fatcat:ottdaotwbbhmtb2ce6ddmoqi3a