Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis artykuły/articles Digitalizacja zasobów kultury w doświadczeniu twórców internetowych repozytoriów Streszczenie

Mariusz Dzięglewski, Aldona Guzik
unpublished
Digitalizacja zasobów kultury w doświadczeniu twórców internetowych repozytoriów Streszczenie Digitalizacja zasobów kultury to bardzo złożony proces, który w Polsce rozpoczął się z końcem XX wieku. Składają się na nią: cyfrowa archiwizacja, udostępnianie i upowszechnianie zasobów szeroko rozumianej kultury. Twórcy repozytoriów zdigitalizowanych obiektów kultury są w tym przypadku skarbnicą wiedzy na temat przebiegu tego procesu. Badanie doświadczeń twórców portali pozwala na diagnozę problemów
more » ... diagnozę problemów i barier w digitalizacji, udostępnianiu i upowszechnianiu cyfrowych kopii obiektów kultury. Badanie takie pozwala również na opis zmian jakie zaszły w tym obszarze w latach 2004-2014. W niniejszym artykule prezentujemy wyniki badań jakościowych jakie przeprowadziliśmy na początku 2016, a które miały na celu zarysowanie przebiegu procesu cyfrowej archiwizacji obiektów oraz wskazanie zmian zachodzących w tym obszarze. Słowa kluczowe: dziedzictwo kulturowe, digitalizacja, archiwizacja, udostępnianie, upowszechnianie, zasoby kultury Wprowadzenie W artykule przedstawiono analizę danych i wnioski wynikające z badania doświadczeń twórców portali internetowych, na których udostępniane są cyfrowe kopie zasobów kultury, takie jak: zbiory biblioteczne (książki, starodruki, mapy), archiwalne (dokumenty), muzealne (artefakty), audiowizualne (filmy, animacje), zabytki (makiety obiektów w technologii 3D) oraz cyfrowe kopie obiektów natury (np. minerały) i obiektów born digital (powstałe w formie cyfrowej). Badanie to zostało zrealizowane w ramach II etapu projektu "Cyfrowe praktyki i strategie upowszechniania i odbioru dziedzictwa kulturowego w Polsce w latach 2004-2014" współfinansowanego przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu "Obserwatorium Kultury". Celem tego modułu był opis praktyk i strategii cyfrowej archiwizacji, udostępniania i upowszechniania zasobów na wybranych portalach internetowych w doświadczeniu ich twórców oraz zmian w tym zakresie w latach 2004-2014. Badanie doświadczeń twórców portali -zarówno pracowników instytucji publicznych, jak też i twórców archiwów społecznych -pozwala na diagnozę problemów i barier w digitalizacji, udostępnianiu i upowszechnianiu cyfrowych kopii obiektów kultury. Diagnoza taka jest tym bardziej cenna, iż Digitalizacja zasobów kultury w doświadczeniu twórców... [13] pozwala przyjrzeć się procesowi digitalizacji w Polsce w ostatnich latach oczyma jego bezpośrednich, najbardziej zaangażowanych uczestników. Digitalizacja w Polsce. Kluczowe pojęcia Globalne procesy związane z szybkim rozwojem nowych technologii wymuszają na decydentach nowe rozwiązania w zakresie polityki digitalizacji zasobów dziedzictwa kulturowego. Terminu "digitalizacja" używa się w kontekście działań prowadzonych przez instytucje, których głównym zadaniem jest gromadzenie, przechowywanie i udostępnianie różnego rodzaju zbiorów. Narodowe Archiwum Cyfrowe podaje następującą definicję: "Digitalizacja polega na przekształceniu treści analogowej na cyfrową, a służy przede wszystkim zabezpieczeniu cennych zbiorów archiwalnych w formie cyfrowej, a następnie udostępnianiu dokumentów online" (https://www.nac.gov.pl/archiwum-cyfrowe/digitalizacja/). W naszym badaniu przyjmujemy, że digitalizacja to nie tylko konwersja danych na formę cyfrową, ale złożony proces, na który składa się wiele czynności mających na celu zachowanie i udostępnienie zgromadzonych zasobów. A zatem definiujemy digitalizację jako proces, na który składają się następujące etapy: identyfikacja i selekcja dokumentów; ich przygotowanie, porządkowanie, konserwacja; zebranie podstawowych metadanych; konwersja cyfrowa; kontrola jakości kopii cyfrowych oraz metadanych; dostarczenie użytkownikowi dostępu do dokumentów (w postaci cyfrowej); utrzymanie kopii cyfrowych i metadanych, kopii zapasowych i planowanie na przyszłość. Ważne w naszych badaniach jest również pojęcie upowszechniania zdigitalizowanych zbiorów, które jest pojęciem szerszym od ich udostępniania, zawiera się w nim, bowiem nie tylko techniczny aspekt umożliwienia dostępu do zasobów, ale przede wszystkim działania mające na celu promocję i dotarcie do szerokiego grona użytkowników. Od lat 90. XX wieku liczba użytkowników Internetu w Polsce zaczęła systematycznie rosnąć. Według badań CBOS od 2010 roku użytkownicy internetu stanowią ponad połowę ogółu dorosłych Polaków (CBOS 2014), a według wyników Diagnozy społecznej w 2011 roku dostęp do internetu posiadało 54% gospodarstw domowych, zaś w roku 2013 już ponad 66% gospodarstw (Batorski 2013). Mimo szybko postępującego procesu informatyzacji w Polsce kwestie związane z cyfryzacją i digitalizacją dziedzictwa kulturowego stały się przedmiotem zainteresowania polskich władz dopiero na początku XXI wieku, aczkolwiek pierwsze działania digitalizacyjne podjęto już w latach 90. ubiegłego wieku (planowe skanowanie materiałów archiwalnych rozpoczęto w Archiwum Dokumentacji Mechanicznej, które przekształciło się w 2008 roku w Narodowe Archiwum Cyfrowe). Oficjalne inicjatywy i projekty związane z digitalizacją obejmują obecnie różnego rodzaju zbiory biblioteczne, audiowizualne, muzealne i archiwalne. W 2002 roku rozpoczęła działanie Polska Biblioteka Internetowa. Jej celem miało być ułatwianie dostępu do wiedzy i edukacji osobom, które mają do nich utrudniony dostęp np. niepełnosprawnym, czy mieszkającym z dala od ośrodków akademickich i kulturalnych. Obecnie oferuje ona głównie lektury szkolne i klasyczne polskie dzieła literackie. W 2006 roku została uruchomiona Cyfrowa Biblioteka Narodowa Polona oparta na zasobach
fatcat:o525ud5zu5dptegu4m5hyo53le