Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis Studia de Cultura VII (2015) FOLIA 176 Doświadczenia generacyjne-formy pamiętania i media pamięci

Grzegorz Wójcik
unpublished
W kręgu doświadczeń migracyjnych reprezentantów pokolenia roczników siedemdziesiątych. Proza i film 1 Maciej Migas, jeden z trzech, obok Anny Kazejak-Dawid i Jana Komasy, reżyserów debiutanckiej Ody do radości (2005), opowiadając o przygotowaniach do filmu, stwierdził: Jesteśmy pokoleniem, które nie ma wspólnych doświadczeń [...] Nasi rodzice mają przeżycia związane z Solidarnością i stanem wojennym, dziadków łączy pamięć o Czerwcu '56 i Grudniu '70. A my? Okazało się, że tematem, który nas w
more » ... atem, który nas w grupie porusza, jest fakt, iż młodzi ludzie, 16 lat po obaleniu komuny, masowo wyjeżdżają z kraju (Karski 2006: 51). Młody filmowiec ma tutaj na myśli masowy exodus osób urodzonych w drugiej połowie lat siedemdziesiątych i na początku osiemdziesiątych ubiegłego wieku, tuż po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej 1 maja 2004 roku. Wówczas kilka państw europejskich, w tym między innymi Wielka Brytania i Irlandia, otworzyły swoje rynki pracy na polskich imigrantów, rekrutujących się głównie, jak podaje Magdalena Ślusarczyk, spośród osób poniżej 35. roku życia (Ślusarczyk 2010: 22-23). Izabela Grabowska-Lusińska oraz Marek Okólski przywołują w swojej publikacji dyskusje toczone w polskich mediach dotyczące skali zjawiska migracji poakcesyjnych. Początkowo liczbę opuszczających kraj szacowano na około 700 tysięcy, natomiast w raporcie organizacji ECAS (European Citizen Action Service) ogłoszonym we wrześniu 2006 roku podano, że emigracja zarobkowa z naszego kraju w ciągu 24 miesięcy po akcesji do UE objęła 1 milion 120 tysięcy osób (Grabowska-Lusińska, Okólski 2009: 69). Dziennikarze podejmowali próby opisu nowego zjawiska, wskazując na główne przyczyny masowych wyjazdów z Polski po 2004 roku oraz charakteryzując styl życia nowo przybyłych na Wyspy (Bunda 2006: 4-12; Wrabec 2008: 40-43). Martyna 1 Artykuł stanowi fragment rozprawy doktorskiej pt. Tożsamość bohaterów filmowych i literackich, przedstawicieli pokolenia roczników siedemdziesiątych, na początku XXI wieku, przygotowywanej pod kierunkiem prof. UP dr hab. Agnieszki Ogonowskiej w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie. [138] Grzegorz Wójcik Bunda na przykład w artykule opublikowanym na łamach "Polityki" w 2006 roku zauważa, że współcześni emigranci są młodzi, bowiem 80% z nich nie przekroczyło 34. roku życia, a "od zarobkowej emigracji lat 90. różni ich styl: wtedy człowiek zaciskał pasa, przeczekiwał na najniższym budżecie, żeby jak najwięcej pieniędzy przywieźć do domu. Tymczasem większość z tych, którzy do Wielkiej Brytanii przyjechali legalnie, chodzi do pubów, klubów, kina, selekcjonuje ludzi, z którymi mieszka, i wybiera podobnych do siebie" (Bunda 2006: 3) . Zdaniem dziennikarki, głównymi powodami wyjazdu z Polski była utrata pracy, niekorzystne warunki zatrudnienia lub po prostu "zmęczenie" rodzimą polityką i brakiem tolerancji na inne, niż jedyny właściwy, style życia (Bunda 2006: 3). Wydaje się, że wiele spośród powyższych spostrzeżeń znajduje swoje odzwierciedlenie w najnowszych utworach literackich i filmowych, w których podejmowana jest tematyka najmłodszej, polskiej emigracji. Literaccy i filmowi bohaterowie wykreowani przez debiutujących w ubiegłej dekadzie pisarzy/pisarki i reżyserów/ reżyserki swoją emigracyjną przygodę rozpoczynali zazwyczaj jeszcze przed rokiem 2004, wyjeżdżając czasowo, zwykle w celach zarobkowych, i wpisując się tym samym w trend wędrówek krótkookresowych zainicjowany w latach dziewięćdziesiątych (Grabowska-Lusińska, Okólski 2009: 53) 2 . Dylematy i doświadczenia migracyjne bohaterów jeszcze sprzed akcesu Polski do UE ukazane w Do Amsterdamu (2003) Michała Olszewskiego i Global Nation (2004) Grzegorza Kopaczewskiego, jak również emigracje zamorskie, zazwyczaj do Stanów Zjednoczonych [Pani na domkach (2006) Joanny Pawluśkiewicz, American Dream (2009) Natalii Bielawskiej] czy Kanady [Moje pieczone kurczaki (2002) Iwony Siekierzyńskiej] są zasadniczo zbieżne z tymi, będącymi udziałem protagonistów Ody do radości, którzy swoją emigracyjną przygodę rozpoczęli już jako pełnoprawni obywatele Unii Europejskiej. Akcesja Polski w struktury unijne nie spowodowała zatem rewolucji w sposobach portretowania najmłodszej polskiej emigracji. O wiele istotniejszym czynnikiem, jak mi się wydaje, kształtującym sposób myślenia i postawy decydujących się na osiedlenie za granicą było wchodzenie przez nich w dorosłość na początku nowego tysiąclecia, a więc, jak twierdzi Hanna Świda-Ziemba, ich "wspólny bagaż społeczno-kulturowy" (Świda-Ziemba 1999: 50). Przyjmując założenie, iż sztuka literacka i filmowa stanowią odzwierciedlenie przemian społecznych, o czym przekonująco pisze choćby Krzysztof Loska (2014: 92), w niniejszym artykule interesować mnie będzie socjologiczne spojrzenie na wspomniane utwory. Chcąc bliżej przyjrzeć się tym literackim i filmowym protagonistom, którzy, przynajmniej na jakiś czas, opuścili Polskę i osiedli za granicą, warto zastanowić się nad tym, czy doświadczenie migracyjne przełomu wieków posiada jakąś specyfikę, a jeśli tak, to jaką? W jaki sposób bohaterowie postrzegają globalne metropolie, w których zdecydowali się czasowo zamieszkać? I wreszcie: czy i w jaki sposób utożsamiają się oni z krajem swojego pochodzenia; innymi słowy, w jaki sposób przejawia się ich tożsamość narodowa? Jednym z kontekstów rozważań postanowiłem uczynić dzieła literackie rodzimych pisarzy, których bohaterowie emigrują z Polski w dwóch ostatnich dekadach XX wieku, by na tej podstawie wskazać 2 Wyjątkiem jest tu Oda do radości, której akcja rozgrywa się w 2005 roku.
fatcat:fzecvdhlirad7hb2r2bbf63y3m