Resmi Verilere Göre Türkiye de Taklit ve Tağşiş Yapılan Yiyecek ve İçecekler (According to Official Data of Adulteration and Counterfeit Made in Turkey Food Beverage)

Serpil Yalım Kaya, Fatma Yayla
2020 Journal of Tourism and Gastronomy Studies  
Öz Türkiye'de gıda güvenilirliğinin sağlanması, gıdalarda taklit ve tağşişin önlenmesi, kişilerin sağlığının ve tüketici menfaatlerinin korunması ile sektörde haksız rekabetin engellenmesi amacıyla gıda ve gıda ile temas eden madde ve malzemelerin üretim, işleme ve dağıtımının tüm aşamalarında resmi kontrol faaliyetlerini T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı yürütmektedir. Kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye düşürecek şekilde bozulmuş, değiştirilmiş gıdaları üreten ve satan firmalar ile söz
more » ... rmalar ile söz konusu ürünlerin adı, parti numarası gibi bilgiler Bakanlık tarafından kamuoyuyla düzenli olarak paylaşılmaktadır. Bu çalışmada, son beş yılda (2016 -2020) taklit ve tağşiş yapıldığı veya ilaç etken maddesi ilave edildiği tespit edilip Bakanlık sitesinden resmi olarak ilan edilmiş gıda ürünleri incelenerek Türkiye'de tüketime sunulan yiyecek içeceklerde taklit ve tağşiş durumu tartışılmıştır. 15 farklı kategoride incelenen toplam 2112 adet yiyecek içecekten en fazla taklit tağşiş yapılan ürünler sırasıyla bitkisel yağ, et ve et ürünleri, süt ve süt ürünleri olduğu tespit edilmiştir. Taklit ve tağşiş yapılan gıdalardan en fazla 625 adet örnekle bitkisel yağlar; en az ise 3'er adet örnekle kuruyemişçerez ürünleri ile meyve-sebze işleme ürünleri olduğu belirlenmiştir. Keywords Abstract Food Beverage Imitation Adulteration Makalenin Türü Araştırma Makalesi Ensuring food safety in Turkey, imitated in food and the prevention of adulteration, their health and consumer interests of protecting the industry with unfair competition in order to block food and manufacturing of contact with materials and food, at all stages of processing and distribution of official control activities T. C. The Ministry of Agriculture and Forestry runs it. Information such as the companies that produce and sell spoiled or modified foods that endanger the life and health of individuals, and the names of the products in question, batch numbers are regularly shared with the public by the Ministry. In this study, the last five years (2016 -2020) imitation, adulteration performed or drug substances have been declared as an official from the detected and ministry sites are added examining food products imitated in food and beverage available for consumption in Turkey and adulteration cases were discussed. Among a total of 2112 food and beverages examined in 15 different categories, the most imitated products were found to be vegetable oil, meat and meat products, milk and dairy products, respectively. Vegetable oils with a maximum of 625 samples from the foods that are imitated and adulterated; At least 3 samples were determined to be nuts -snack products and fruit -vegetable processing products. 3109 GİRİŞ Gıda, insanların gelişip büyümeleri, sağlıklı bir şekilde yaşamlarını sürdürebilmeleri için gerekli temel ihtiyaçlarının başında gelen ve doğumdan ölüme tüm yaşamı kapsayan olmazsa olmaz gereksinimlerindendir(Balçık Mısır, 2008, s. 8; Özen, 2016, s. 331).Dünya'daki her birey için elzem olan güvenli ve yeterli gıdaya erişim hakkı, evrensel bir insan hakkıdır. Ancak bu sağlanamadığı durumda güvensiz gıdaların hile, taklit ya da tağşişle yeterli şartları taşıyormuş gibi tüketime sunulması tüketiciyi aldatma, haksız rekabet ve gıda kaynaklı hastalıklara neden olma gibi bireysel ve toplumsal sorunlara neden olmaktadır (Anonim, 2020a, Erden, 2012, s. 1). Dünya nüfusundaki hızlı artış, ürün ve servis ticaretinin küreselleşmesi, iklim değişikliklerine paralel olarak gıda kaynaklarındaki azalma ve enerjinin verimli kullanım ihtiyacı gibi nedenlerin yanı sıra; yabancı yatırımların artması, tüketici güvenliğinin sağlanması, çevrenin korunması ve sosyal sorumluluklar, yeni icatlar ve teknolojilerin gelişmesi, gıda sektöründe uluslararası standartlara olan talebi sürekli olarak arttırmaktadır (Balçık Mısır, 2008, s. 8). Gıda ve beslenme ile ilgili meseleler Türkiye'de son yıllarda kamuoyunu meşgul eden gündemlerin başını çekmektedir. Gıda enflasyonu, toplumun önemli bir kesiminin yeterli gıdaya erişimini zora sokan bir durum olarak daha ciddi bir boyut kazanmıştır (Doğan, 2019, s. 333). Raflarda gün geçtikçe artan gıda çeşitliliği ile birlikte ortaya çıkan, ismini taklit ve tağşiş gıdalar olarak duyduğumuz bu gıdalar çeşitli amaçlarla gıda içerisine eklenip bizlere sunulmaktadır. Bazı araştırmalarda gıda sahtekarlığının genellikle ekonomik bir sorun olduğu ve geleneksel gıda güvenliği veya gıda koruma müdahalesi ve müdahale altyapısı için daha az endişe kaynağı olduğu belirtilmektedir (Moore, Spink & Lipp, 2012, s. 118). Diğer yandan gıdalarda yapılan tağşişlerin, haksız rekabet oluşturarak haksız kazanç elde edilmesinin yanında tüketiciyi aldatan ve tüketici sağlığını bozan, hem sağlık hem de ticari ahlak açısından önlenmesi gereken bir hile olduğu da ifade edilmektedir (Karabal, 2019, s. 182). Gıdalarda yapılan taklit ve tağşişin tespit edilip önlenmesi tüketici sağlığının ve menfaatinin korunması (alerjik, kanserojen, gıda kaynaklı hastalıklar), gıda sektör verimliliği, sektörde haksız rekabetin önlenmesi, ürün kalitesi, ülke imajı ve ülke ekonomisini korumak açısından oldukça önemlidir. Bu nedenle T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın yürüttüğü resmi kontrollerle gıda ürünlerinde yapılan taklit ve tağşişleri kamuoyuna ilan ederek tüketiciler aracılığıyla firmalar üzerinde bir denetim mekanizması oluşturulması ve firmaların "güvenilir gıda üretiminin teşvik edilmesini amaçladığı bildirilmektedir. 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'nun 31. maddesinin 6. fıkrası uyarınca kamuoyunun bilgisine sunabileceği hükme bağlanmıştır. Bu kanun kapsamında hazırlanan, 17 Aralık 2011 tarihli Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmelik gereğince "Laboratuvar sonucuyla taklit veya tağşiş yapıldığı kesinleşen gıdaları üreten/ithal eden; kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye düşürecek şekilde bozulmuş, değiştirilmiş gıdaları üreten ve/veya satan firmanın adı, ürün adı, markası, parti ve/veya seri numarasını içeren bilgiler kamuoyunun bilgisine sunabileceği" hükmü yer almaktadır (Anonim, 2020a). Bu çalışmada, resmi laboratuvar sonucu ile kişilerin hayatını ve sağlığını tehlikeye düşürecek şekilde bozulmuş ve değiştirilmiş ürünlere ait bilgiler ile taklit/tağşiş yapılmış ürüne ait 2016 -2020 yılları için ilan edilmiş olan bilgiler incelenmiştir. Kavramsal Çerçeve ve Literatür Taraması İnsan sağlığının bilincinde olmak ve her türlü insan sağlığını tehdit eden hileden kaçınmak dikkat edilmesi gereken önemli bir konudur ve insanlara sunulan, insan sağlığı açısından tehlike unsuru içeren taklit ve tağşiş gıdaların dikkate alınması gereklidir. Aynı zamanda taklit ve tağşiş gıdaların tüketici açısından, üretici açısından, 3110 toplumsal ve bireysel açıdan olumsuz sonuçlar oluşturabileceği ve bu olumsuzluklar ve risklerle karşı karşıya kalınabileceği dikkate alınmalıdır. Özellikle birey ve toplum sağlığı açısından gıda güvenliğinin sağlanması önemli bir faktördür. 2010 yılı 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'na göre "gıda" kavramı, "Doğrudan insan tüketimine sunulmayan canlı hayvanlar, yem, hasat edilmemiş bitkiler, tedavi amaçlı kullanılan tıbbî ürünler, kozmetikler, tütün ve tütün mamulleri, narkotik veya psikotropik maddeler ile kalıntı ve bulaşanlar hariç, insanlar tarafından yenilen, içilen veya yenilmesi, içilmesi beklenen işlenmiş, kısmen işlenmiş veya işlenmemiş her türlü madde veya ürün, içki, sakız ile gıdanın üretimi, hazırlanması veya muameleye tâbi tutulması sırasında kullanılan su veya herhangi bir madde" olarak ifade edilmiştir (Anonim, 2010b). 5596 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunun 3/63. maddesinde "tağşiş" kavramı,"Ürünlere temel özelliğini veren öğelerin ve besin değerlerinin tamamının veya bir bölümünün mevzuata aykırı olarak çıkarılmasını veya miktarının değiştirilmesini veya aynı değeri taşımayan başka bir maddenin, o madde yerine aynı maddeymiş gibi katılmasını"
doi:10.21325/jotags.2020.754 fatcat:uemzszvk2fce5p24pbacznvfji