Yehuda Bauer, Przemyśleć Zagładę

Monika Adamczyk-Garbowska
2016 Zaglada Zydów : Studia i Materialy  
i Janusz Surewicz, Warszawa: ŻIH, 2016, 376 s. Stopniowo powiększa się biblioteka polskich przekładów prac powstałych w języku angielskim. W ciągu ostatnich lat ukazały się książki m.in. Saula Friedländera, Raula Hilberga, Berela Langa, Lawrence'a Langera, Alvina Rosenfelda (podaję w porządku alfabetycznym, nie z uwagi na znaczenie danej pozycji czy czas jej wydania). Brakowało wśród nich do tej pory publikacji Yehudy Bauera, jednego z najbardziej znanych badaczy Zagłady, autora i redaktora
more » ... ora i redaktora licznych książek i artykułów, bardzo często cytowanego przez badaczy na całym świecie i tłumaczonego na wiele języków. Dobrze więc, że po piętnastu latach od wydania została udostępniona w polskim przekładzie książka, która stanowi syntezę najważniejszych prac Bauera, obejmując zarówno rozważania teoretyczne, jak i konkretne polemiki z innymi badaczami. Bauer jest nestorem badań nad Zagładą, polska edycja ukazała się w roku jego dziewięćdziesiątych urodzin. Nieobecność Bauera w polskim przekładzie nie oznaczała, że polscy badacze nie korzystali z jego prac. Na przykład w zawierającym trzydzieści artykułów tomie Następstwa zagłady Żydów. Polska 1944-2010 (Lublin, 2011, który współredagowałam z Feliksem Tychem, Bauer jest jednym z częściej cytowanych autorów, zwłaszcza jego książka dotycząca operacji Bricha (Flight and Rescue: Brichah z 1970 r.) oraz liczne artykuły z "Yad Vashem Studies". W dwóch pierwszych rozdziałach wydanego właśnie tomu Bauer zastanawia się, czym była Zagłada i czy można ją wyjaśnić. Podkreśla swoje stanowisko jako historyka i nie zgadza się z "mistycznymi" koncepcjami, mając tu na uwadze zwłaszcza Elie Wiesela, którego przy tym bardzo ceni. Uznaje za paradoksalne podejście Wiesela, który wielokrotnie powtarzał, że wielu aspektów Zagłady nie można wyjaśnić, ale przy tym nie szczędził wysiłków, aby to doświadczenie przekazać jak największej liczbie ludzi. Bauer uważa nawet takie stanowisko za niebezpieczne. Twierdzi, że obawa Wiesela i stojących na podobnym stanowisku autorów, iż w przyszłych pokoleniach nikt nie będzie pamiętał o Zagładzie, może się spełnić, jeśli zwycięży "teoria niewytłumaczalności". Bauer przyznaje, że takie stanowisko jest dopuszczalne w literaturze i sztuce, na historykach natomiast spoczywa obowiązek wyjaśniania, jak bowiem pisze, "twierdzenie, że Zagłady nie da się wyjaśnić, musi na końcu prowadzić do jej usprawiedliwienia" (s. 64). Bauer łączy w sobie dociekliwość badacza z temperamentem publicysty, co sprawia, że jego pisarstwo historyczne jest bardzo zajmujące. W książce polemizuje z kilkoma autorytetami, m.in. z Elie Wieselem, Zygmuntem Baumanem, Danielem Jonahem Goldhagenem i lubawickim cadykiem Menachemem Mendele Schneersohnem.
doi:10.32927/zzsim.435 fatcat:plvmpywk55dyjhrr7bvgwxrk2y