Şəbəkə mühitində elektron texniki xidmətin təşkili məsələləri

Təhmasib Fətəliyev, Şakir Mehdiyev
2017 Proqram mühəndisliyinin aktual elmi-praktiki problemləri I respublika konfransının materialları   unpublished
Xülasə Məqalədə e-elmin fasiləsiz və etibarlı fəaliyyətinə dəstək olan e-texniki xidmət sisteminin yaradılması məsələlərinə baxılmışdır. Bu sahədə beynəlxalq təcrübə araşdırılmış və müvafiq təkliflər verilmişdir. Açar sözlər e-elm, e-xidmətlər, proqram təminatı, e-texniki xidmət I. GĠRĠġ Respublikada -Elektron Azərbaycan‖ın tərkib hissəsi kimi həyata keçiriləne-elm ərazicə paylanmıĢ infrastruktura malikdir və AzScienceNet elm kompüter Ģəbəkəsi əsasında formalaĢır. Elmi fəaliyyət və elmin
more » ... olunmasında ĠKT-nin geniĢ tətbiqi məqsədini daĢıyan e-elm müxtəlif təyinatlı çoxlu sayda texniki və proqram vasitələrindən təĢkil olunmuĢdur [1]. Həmin vasitələrə düzgün və keyfiyyətli texniki xidmətin təĢkil olunması e-elmin səmərəliyinin artırılmasını təmin edir. Texniki avadanlıqların etibarlılığı, az enerji sərfiyyatı, yüksək keyfiyyəti və təhlükəsizliyi, onlara çəkilən xərclərin aĢağı olması kimi məsələlərə istehsalçı və istifadəçilər həmiĢə diqqət etmiĢlər. Elm və texnikanın inkiĢafı digər sahələrdə olduğu kimi öz növbəsində maĢın və avadanlıqlara edilən ənənəvi texniki xidmətlərin yeni vasitələrinin yaradılmasına səbəb olmuĢdur. Son onilliklər ərzində tədqiq və tətbiq olunan elektron texniki xidmət (e-texniki xidmət)bu sahənin aktual yeniliyidir. Təqdim edilən iĢdə mürəkkəb texniki struktura malik olan e-elmin fasiləsiz və etibarlı fəaliyyətinə dəstək məqsədi ilə onun elektron texniki xidmət (e-texniki xidmət) sisteminin iĢlənməsi məsələlərinə baxılmıĢdır. II. ELEKTRON TEXNĠKĠ XĠDMƏT SĠSTEMĠ E-elmin ən vacib resursu sayılan informasiyanın keyfiyyəti tamlıq, düzgünlük, aktuallıq, təhlükəsizlik və saxlanma etibarlılığı kimi metrikalarla xarakterizə olunur. QarĢıya qoyulmuĢ bu məsələlərə nail olmaq üçün e-elmin maksimal etibarlı iĢi təmin edilməlidir. Belə ki, sistemin iĢində səhvlər və müvəqqəti durğunluq müxtəlif növ (bəzən isə qarĢısı alına bilinməyən) itkilərlə nəticələnə bilər. Bu halda, texniki xidmət və təmir (TXT) vasitəsilə həyata keçirilən etibarlılığın sazlıq, təmirə yararlılıq, qoruna bilmə, davamlılıq kimi xassələrini təmin etmək zəruridir. TXT sisteminin əsas məlum strategiyalarını nəsərdən keçirək [2]:  Reactive Maintenance -Nasazlıq hadisəsinə texniki xidmət;  Preventive Maintenance -Planlı-xəbərdaredici və ya reqlamentə görə texniki xidmət;  Condition Based Maintenance, Condition Moni-toring Maintenance və ya Predictive Maintenance -Faktiki vəziyyətə görə xidmət. Ölçü texniki vasitələrilə avadanlığın real vəziyyətinin monitorinqi və diaqnostikasını nəzərdə tutur və bundan sonra riyazi aparat əsasında gələcək profilaktik və təmir iĢlərinin məqsədəuyğunluğu haqqında proqnoz verilir;  Proactive Maintenance-Profilaktik və ya fəal texniki xidmət;  Reliability Centered Maintenance -Etibarlılıq yönümlü xidmət. TXT strategiyaları çərçivəsində fəaliyyət növlərini aĢağıdakı kimi klassifikasiya etmək olar:  texniki xidmət;  cari təmir;  əsaslı təmir;  modernləĢdirmə;  yeni avadanlığın dəyiĢdirilməsi və quraĢdırılması.  AMEA-da e-elmin istismarıtəcrübəsi göstərir ki, ĠKT ilə əlaqədar ən çox göstərilən xidmətlər bunlardır:  proqram təminatının (əməliyyatsistemləri, tətbiqi proqramlar və s.) quraĢdırılması, sazlanması, bərpa edilməsi və parametrlərinin optimallaĢdırılması;  aparat və proqram uyğunsuzluqlarının aradan qaldırılması;  sərt disklərə müntəzəm xidmət;  verilənlərin ehtiyat nüsxəsinin alınması və bərpası;  nasazlıqların aĢkarlanması və aradan qaldırılması;  virusların aradan qaldırılması;  kompüterlərə, noutbuklara, serverlərə və s. texniki yardım (təmir və modernləĢdirilmə);  Ġnternetə qoĢulmanın sazlanması;  kommunikasiya avadanlığının sazlanması;  periferiya qurğularının quraĢdırılması;  profilaktik iĢlər.
doi:10.25045/ncsofteng.2017.76 fatcat:bev6mzzp7nbfjjhmmr2dckn23m