Dydaktyka w Wirydarzu krześcijańskim Jakuba Lubelczyka

Żaneta Polanin
2019 Meluzyna  
Klasztorne wirydarze stanowiły miejsce kontemplacji i wzrastania duchowego. Potrzeba tworzenia ogrodów związana była z tęsknotą człowieka za utraconym rajem. Przestrzenie te pomagały skupić się na rozważaniach, modlitwie, a w konsekwencji umożliwiały zbliżenie się do Boga. Klasztorne wirydarze charakteryzowały się konstrukcją zamkniętą. Od świata zewnętrznego odgradzały je mur lub roślinność, co wzmacniało poczucie bezpieczeństwa oraz przekonanie o czystości tej przestrzeni, odciętej od grzechu
more » ... odciętej od grzechu (Ciołek, 1978, s. 18-19; Kuran, 2014, kol. 685-687; Krenz, 2005, s. 91-108). W literaturze wirydarze utożsamiane są z utworami o uporządkowanej, zamkniętej konstrukcji (Kuran, 2014, kol. 685). Tradycja przyrównywania dzieła literackiego do ogrodu sięga starożytności, spotykamy się z nią u Platona, który w dialogu Fajdros porównał utwór literacki do ogrodu, a pracę pisarza do czynności wykonywanych przez ogrodnika (Meller, 2009, s. 11). W tekstach Cycerona oraz Kwintyliana również pojawia się ta analogia (Dąbkowska, 1997, s. 11-14). W literaturze chrześcijańskiej zwyczaj pisania wirydarzy zapoczątkowali Ojcowie Kościoła, którzy teksty z sentencjami moralnymi nazywali "zbiorami kwiatów" przez wzgląd na ich pożyteczność i religijną wartość (Skwarczyńska, 1969, s. 54); tradycję tę podjął później m.in. św. Franciszek z Asyżu (Kuran, 2014, kol. 685). Użycie słowa "kwiatki" wskazywało na wybór tego, co najlepsze, najbardziej wartościowe z tematyki religijnej. W dawnej polszczyźnie częściej niż określenia "wirydarz" do tytułowania zbiorów modlitw używano nazw "ogród" lub "raj" (Kuran, 2014, s. 685). W literaturze polskiej utwory, których nazwy nawiązują do motywu ogrodu, to np.: Raj duszny (1513-1514) Biernata z Lublina, Wirydarz abo kwiatki rymów duchownych (1607) Stanisława Grochowskiego, Wirydarz poetycki (1675) Jakuba Teodora Trembeckiego, Ogród Panieński (1691) Wespazjana Kochowskiego oraz Ogród [...] nie plewiony (1690-1691) Wacława Potockiego (Eustachiewicz, 1975, s. 3).
doi:10.18318/me.2019.2-02 fatcat:zx7j2iim5jbd5gqv5ud3eato4e