Keloğlan Tipine Pikaresk Anlatım Bağlamında Bir Bakış

Fevziye ALSAÇ
2017 Turkish Studies  
ÖZET Türk dünyasında yaygın olan Keloğlan tipi, kellik imgesine bağlı anlamlar kazanan mitsel bir figürdür. Kel başlı 'Ulu Atalar', don değiştirme motifiyle Türk kültürünün manevî gücünün ritüelleştiği bir ruhun arketipsel ilk imgesidir. Kutsal bir ritüel olarak gelenekleşen bu durum, anlatılarda da don değiştirme olarak geçen bir motiftir. Mitsel bir figür olan Kel Ata'nın bölünen işlevleriyle kurnaz, sevecen ve muzip bir masal tipi doğar. Keloğlan masallarında baştaki ve sondaki durumun tezat
more » ... ndaki durumun tezat oluşturduğu kahramanın özellikleri; pikaro tipinin ayırıcı özelliğidir. Keloğlan, Türk insanının/toplumunun düşünüş ve duyuş tarzıyla pikaresk anlatımın özelliklerini yansıtan bir tiptir. Pikaro tipi ezilmiş ve sömürülmüş bir kahramanın karşıt güçlerin kötülükleri karşısında değişerek başarı kazanmasını konu edinir. Keloğlan, karşıt güçler karşısında pikaresk anlatımda görülen şaşırtıcı değişimle mücadelesini kazanır. Keloğlan masalları, pikaro tipinin mücadele yöntemindeki değişiklikle farklı bir değer kazanır. Keloğlan'ın rakipleriyle mücadelesi, kaba kuvvete değil; sivri bir zekânın ürünü olan mizah ve hicve dayanır. Masalın başında saf, yoksul, aptal ve tembel olarak tasvir edilen kahraman, değişen dünyanın ve insanın oyun ve düzenleri karşısında uyanışa geçerek mücadele eder. Keloğlan'ın mücadelesi toplumu sömüren ve baskı kuran güçlere karşıdır; bu yönüyle Keloğlan masalları pikaresk anlatıda öne çıkan toplumsal bir eleştiri örneğidir. Keloğlan, pikaresk anlatının özellikleriyle Türk kültürünün masal metinlerinde öne çıkan pikaro tipidir; aklın ve zekânın öncelendiği bir mücadele yöntemiyle rakiplerini bozguna uğratır. Halk edebiyatı anlatı geleneği içinde önemli bir yeri olan Keloğlan tipi ve masallarının pikaresk anlatı ve pikaro tip yönüyle çözümlenmesi bu çalışmanın temelini oluşturmaktadır. Keloğlan tipinin ve Keloğlan masallarının işlevleri, sembolik kültürel kodları ve masal metinleri arasındaki yeri üzerine yapılan önceki çalışmalara ek olarak bu çalışmada Keloğlan'ın pikaresk anlatıdaki yeri ve pikaro tip özelliği  Dr. Milli Eğitim Bakanlığı. El-mek:
doi:10.7827/turkishstudies.12502 fatcat:5qcmsqw7lbaxvpqvlvumq6r3vm