Teologia polityczna i średniowieczna figura króla

Jolanta Sawicka
2014 Idea Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych  
Wprowadzenie Historię ludzkości można wpisać w trzy podstawowe relacje, które kształtowały nasze dzieje i w pewnym stopniu nadal kształtują. Są to: religia i filozofia, filozofia i polityka oraz polityka i religia 1 . Każda z tych współzależności posiada ogromny poziom skomplikowania i problematyczności. A kiedy te trzy układy połączymy w jedną całość, wówczas otrzymujemy teologię polityczną. Tak ogólnie można wyjaśnić ten termin. Zawiera się w nim bowiem i filozofia -poprzez ujęcie w
more » ... ujęcie w racjonalny dyskurs, i polityka -poprzez szukanie i uzasadnianie optymalnego porządku społeczno-politycznego oraz religia, ponieważ wszystko to odniesione zostaje do wymiaru transcendencji. Teologia polityczna łączy w sobie liczne relacje z zakresu tych trzech dziedzin. Stanowi w pierwszej kolejności połączenie religii z polityką; następnie spraw społecznych z eschatologicznymi; Kościoła z życiem wspólnoty politycznej, władzy duchowej i świeckiej. Zawiera w sobie różne modele legitymizacji, reprezentacji, hierarchii i autorytetu. Jest próbą syntezy różnych definicji wspólnoty, jej celów i odmiennych modeli racjonalności. Oczywiście, każdy z elementów tych relacji pozostaje autonomiczną dziedziną. Filozofia, polityka i teologia stanowią odmienne rodzaje ludzkiego dyskursu; różnią się przedmiotem i metodą swoich dociekań. Polityka pojawiła się w starożytnym świecie jako rodzaj sztuki rządzenia i działania na rzecz dobra wspólnego; działania, którego 1 Jest to oczywiście swego rodzaju uproszczenie, ponieważ należałoby również wymienić inne ważne dziedziny kształtujące nasze dzieje, jak ekonomia, literatura, muzyka, sztuka. Niemniej traktowane są one tutaj jako konsekwencje wynikające z tych trzech relacji. 254 JOLANTA SAWICKA podejmować się mogli wyłącznie ludzie zamożni i przez to wolni; stanowiła zajęcie bezinteresowne i dobrowolne 2 . Nie mógł więc zajmować się nią niewolnik, ani nikt, kto nie miał zapewnionego na odpowiednim poziomie bytu materialnego. Podobnie było z filozofią, która zrodziła się jako kontestacja religijnego dogmatyzmu. Niemniej nigdy nie udało się tak filozofii jak i polityce uciec od religijnych inspiracji. Wynika to zapewne ze wspólnego zakresu tych dwóch dziedzin aktywności ludzkiej. Zarówno polityka, filozofia, a także i teologia do pewnego stopnia, szukają odpowiedzi dotyczących pytań o człowieka, wspólnotę, jej sens i przyszłość rodzaju ludzkiego w ogóle. Polityka zawsze budziła wielkie zainteresowanie wśród filozofów i teologów ze względu na konieczność i nieodzowność istnienia wspólnoty. Dawała ponadto uprawnione możliwości projektowania wizji państwa idealnego i szukania racji jego istnienia w konkretnej formie. Była obszarem licznych dyskusji dotyczących sprawiedliwości, dobra, równości, czyli tego wszystkiego, co jest konstytutywne dla życia człowieka i jego istnienia tak w sferze publicznej, jak i prywatnej. Stąd tak wiele różnorodnych teorii dotyczących budowy państwa i zasad legitymizujących. Również i z tego powodu wielu myślicieli doszukiwało się, słusznie lub nie, symetrii między strukturą człowieka i strukturą państwa. Tak jak człowiek, mimo iż składa się z wielu różnych elementów bardziej i mniej ważnych, a więc hierarchicznie ułożonych, pozostaje nadal jednością, tak i państwo, składające się z różnych elementów, w efekcie stanowi jedność konsolidującą ludzi, porządek prawny, boski lub jakiś jeszcze większy schemat, wpisany w kosmos 3 . Chrystianizm i świat doczesny Upadek starożytnego świata sprawił, że pierwsi myśliciele musieli zająć się na nowo tematem hierarchii, ciągłości i legitymizacji i uzgodnić to wszystko z Objawieniem. Chrześcijaństwo musiało więc zebrać swoje doktryny w jedną zrozumiałą całość i tym samym stworzyć teologię, aby móc przekazywać swoją wiarę nowym członkom i następnym pokoleniom. Już sam termin, jak sugeruje Jacob Taubes, jest "przejawem trzeszczących fundamentów [...], sugeruje bowiem, że nawet opowieść, nawet mit odsłaniający naturę boskości, musi uzasadniać swoje istnienie przed rozumem i usprawiedliwiać się w obliczu jego trybunału" 4 . 2 Por. Ch. Meier, Powstanie polityczności u Greków, przeł. M. A.
doi:10.15290/idea.2014.26.15 fatcat:jfgul7vohbfn5pcvjrwpajhloy