E-booki w OPAC – integracja metadanych Katalogi

Wojciech Kowalewski
2018 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis | Studia ad Bibliothecarum Scientiam Pertinentia  
Na przestrzeni ostatniego dwudziestolecia katalogi biblioteczne zmieniały się powoli, ale znacząco. Szczególnie w bibliotekach publicznych, które przeszły długą drogę od formatów tekstowych w bazach kartotekowych opartych o formularze danych wzorowane na formatach USMARC i MARCBN do opracowania zbiorów związanego z środowiskiem MARC21 1 . Powszechność tego międzynarodowego formatu zapisu i wymiany danych bibliograficznych zmieniła oblicze katalogów. Ewoluowały także modele katalogowania
more » ... talogowania zbiorów. Opracowanie z autopsji zostało zastąpione zautomatyzowanym pobieraniem rekordów z zewnętrznych baz. Zmiany te wpłynęły na sposób prezentowania informacji o zbiorach bibliotecznych. Pojawiły się miniatury okładek wzbogacające opisy bibliograficzne oraz funkcje społecznościowe, tj. oceny i recenzje książek, a także lokalne schowki na rekordy usprawniające końcowe czynności przed rezerwacją zbiorów. Katalog przestał być tylko wyszukiwarką, a stał się "oknem" biblioteki, przez które można zobaczyć nowości czytelnicze, zapisać się samodzielnie do biblioteki oraz zgłosić bibliotekarzowi propozycje zakupu książki czy złożyć zamówienie międzybiblioteczne. W katalogu pojawiły się także ebooki. Ich opisy zostały automatycznie zintegrowane wskutek uruchomienia nowoczesnych protokołów komunikacyjnych pozwalających na dalszą swobodną wymianę danych pomiędzy biblioteką a dostawcą treści elektronicznej 2 . Rozwojowi narzędzi umożliwiających implementację "obcych" danych bibliograficznych towarzyszyło upraszczanie samych wyszukiwarek, które wzorem wyszukiwarki google. com, zaczęły oferować precyzyjne i dynamiczne dotarcie do właściwego dokumentu 1 Zob. W. Kowalewski, FIDKAR Małopolski -dokonania, trudności, perspektywy: (kartka z dziejów komputeryzacji bibliotek publicznych Małopolsce w I dekadzie XXI w.), [w:] Regionalne sieci współpracy -strategie, narzędzia, realizacje : IX Ogólnopolska Konferencja "Automatyzacja bibliotek publicznych", Warszawa 2011, s. 83-93. 2 Dzięki temu publikacje z biblioteki Wolne Lektury zostały włączone do bibliotek. Możliwa stała się też integracja subskrybowanych ebooków z IBUK Libra oraz NASBI Zob. też W. Kowalewski, "Wolne Lektury" w Podgórskiej Bibliotece Publicznej w Krakowie, "Bibliotekarz" 2015, nr 1, s. 26-27. [56] Wojciech Kowalewski poszukiwanego przez czytelnika. Istotą działania nowych wyszukiwarek, tj. w krakowskich bibliotekach miejskich, była implementacja narzędzi wykorzystywanych do analizy języka polskiego w programowaniu neurolingwistycznym, dzięki któremu przeszukiwanie informacji o zbiorach biblioteki jest intuicyjne i daje relewantne wyniki. Użytkownik wprowadzający zapytania w katalogu nie musi zastanawiać się w jakiej formie występuje poszukiwany tytuł w jego zasobach, system mu to sam podpowie. Zasady opracowania zbiorów bibliotecznych oparte o format MARC21 przez wiele lat były niezmienne. Założenia te ulegają jednak gruntownym przemianom 3 . Chodzi o to, aby dane w katalogach były otwarte, dostępne i pozwalały na dalsze automatyczne przetwarzanie. Ważne, by katalogi biblioteczne stały się częścią wirtualnego świata. Sieć WWW to obecnie sieć danych powiązanych, w której zasoby bibliotek mogą odgrywać istotną rolę w globalnym obiegu informacji. Opis bibliograficzny książki jako drobny wycinek bitowej rzeczywistości musi być prezentowany w formie czytelnej dla maszyn (aplikacji sieciowych indeksujących metadane) oraz łączyć się z innymi danymi w sieci WWW. Wymogi te są zgodne ze standardami sieciowymi Linked Data, a więc z modelami kontekstowego łączenia i publikowania danych Semantic Web. Kluczowe jest też stosowanie właściwego języka przy treściowej charakterystyce dokumentu (opis książki), który musi zapewnić wysoki stopień intuicyjności, pozwalający na szybkie i efektywne wyszukanie właściwego pojęcia. Zapewnić to może język naturalny, który winien być kontrolowany (tezaurus), ale jednak nieograniczony. Charakterystyka słowna książki oparta na "żywym" języku (nazwy pospolite nieograniczone, ale jednak kontrolowane) ujęta w dowolnym szyku zdaniowym znosi rygorystyczne zasady składni stosowanego dotychczas przez biblioteki publiczne, jak np. BN. W przyszłości pozwoli to na większą przejrzystość danych, a co za tym idzie ogólnodostępność zasobów bibliotecznych w internecie 4 . Idea Linked Data w odniesieniu do katalogów opiera się na poprawie dostępności zbiorów bibliotecznych (wyszukiwanie) oraz jakości danych (transparentność). W uproszczeniu można przedstawić to tak, że jeśli właściwie nazwiemy zbiory danych (opisy bibliograficzne) oraz wskażemy relacje między przedmiotami, to chmura internetowa zawierająca "kompatybilne" dane pozwoli nam na ich większą "widoczność", a przez to tworzenie bardziej złożonych kwerend 5 . Katalog biblioteczny, który dziś jest rozumiany wyłącznie w kontekście internetowej bazy elektronicznej, podlega w dobie informacji cyfrowej przeobrażeniom 3 Wiąże się to z implementacją zasad standardu Resource Description and Access (RDA), czerpiącego z modeli Functional Requirements for Bibliographic Records (FRBR) i Functional Requirements for Authority Data (FRAD), którego celem jest nie tyle ujednolicenie reguł opracowania zbiorów, ale przede wszystkim wprowadzenie zmian w sposobie agregowania danych bibliograficznych. Więcej: M. Roszkowski, RDA -standard katalogowania dla XXI wieku? [online] Dostęp online: http://www.bn.org.pl/download/document/1294233271. pdf [2016.09.20] oraz M. Nahotko, Współdziałanie metadanych w chmurze, "Przegląd Biblioteczny" 2014, z. 1, s. 3-24. 4 Por. J. Kalinowski, Deskryptory Biblioteki Narodowej: narzędzie opracowania zbiorów bibliotecznych w dobie sieci semantycznej, "Bibliotekarz" 2015, nr 6, s. 4-9. 5 Zob. M. Roszkowski, Od MARC 21 do Semantic Web: reprezentacja metadanych bibliograficznych w środowisku sieciowym, [w:] Bibliografi@: Abstract The aim of the publication is to show the processes of metadata mapping of e-books to the MARC21 format and scaling them with the current bibliographic data in catalogues of selected public city libraries. The subject of describing the metadata integrated in the OPAC catalogues are the works not covered by proprietary copyrights and present in the public domain (Wolne Lektury), as well as commercial resources, subscribed by libraries within the consortia (IBUK Libra). The article includes an analysis of the statistical data from OPAC of the Podgórska Biblioteka Publiczna in Kraków, concerning the activity of the users of IBUK Libra (number of sessions, logins to the portal, reading time) in the catalogues before and after integrating the information on electronic resources.
doi:10.24917/20811861.15.5 fatcat:llywscpzundjdimnuophcn4sxm