Filozofia władzy Michela Foucaulta a badania nad historią rachunkowości: przykład umów o używanie aktywów w XVII–XIX wieku

Mikołaj Turzyński
2013 Zeszyty Teoretyczne Rachunkowości  
Wprowadzenie Początki badań nad historią rachunkowości przypadają na koniec XIX w., a od lat 70. i 80. ubiegłego stulecia obserwuje się ich intensywny rozwój. Obecnie na potrzeby prowadzenia badań w obszarze historii rachunkowości są wykorzystywane teorie wywodzące się z szeroko rozumianych nauk społecznych, w tym socjologii, ekonomii, nauk politycznych, a także nauk o literaturze i języku oraz filozofii. Głównym celem artykułu jest przedstawienie wykorzystania koncepcji filozofii władzy M.
more » ... zofii władzy M. Foucaulta w badaniach historii rachunkowości. Celem pomocniczym, którego realizacja ma zilustrować wykorzystanie podejścia foucaultowskiego w badaniach nad historią rachunkowości, jest analiza rozwoju praktyki rachunkowości, w szczególności w zakresie umów o używanie aktywów w okresie od XVII do XIX w. na ziemiach polskich w kontekście krystalizowania się form władzy. Dążąc do osiągnięcia celów artykułu, sformułowano następujące, bezpośrednio powiązane tezy: 1) myśl M. Foucaulta w filozofii władzy jest wykorzystywana w celu objaśnienia przeszłości rachunkowości; 2) dobór metod rachunkowości zastosowanych do umów o używanie aktywów w XVII-XIX w. był dostosowany do reguł sprawowania władzy kładących nacisk na realizację procedur kontrolnych i dyscyplinujących. Do uzasadnienia sformułowanych tez zastosowano następujące metody badawcze:  krytyczne i analityczne studia literatury z dziedziny historii rachunkowości oraz filozofii;  badania historyczne o charakterze archiwalnym obejmujące tzw. instruktarze ekonomiczne pochodzące z okresu XVII-XIX w., dotyczące praktyki rachunkowości. Realizacji obranego celu oraz uzasadnieniu tezy podporządkowano konstrukcję artykułu obejmującą wyodrębnione części poświęcone odpowiednio przedstawieniu myśli M. Foucaulta w zakresie filozofii władzy, wskazaniu jej wpływu na badania w zakresie historii rachunkowości oraz prezentacji badań prowadzonych przez autora 262 Mikołaj Turzyński artykułu nad umowami o używanie aktywów z wykorzystaniem podejścia foucaultowskiego. Zagadnienia będące przedmiotem badań omawianych w niniejszym tekście były poruszane w różnych kontekstach w pracach m.. Artykuł powstał w wyniku prac badawczych prowadzonych przez autora nad przeszłością praktyki, teorii i regulacji rachunkowości w obszarze umów najmu, dzierżawy i leasingu. Kompleksowe wyniki tych badań zostały opublikowane w monografii Umowy o używanie aktywów w świetle historyczno-teoretycznego dyskursu rachunkowości (Turzyński, 2012). Streszczenie Artykuł poświęcony jest stosowaniu koncepcji władzy M. Foucaulta w badaniach nad historią rachunkowości. Wykorzystano w nim podejście foucaultowskie do badania rozwoju praktyki rachunkowości w zakresie umów o używanie aktywów w kontekście krystalizowania się form władzy. Badaniem objęto ziemie polskie w okresie od XVII do XIX w. W wyniku badania ustalono, że na potrzeby objaśniania rozwoju praktyki rachunkowości w zakresie umów o używanie aktywów w XVII-XIX w. na ziemiach polskich zasadne jest uwzględnianie podejścia foucaultowskiego, obejmującego koncepcje wykorzystania form tabelarycznych jako rozwiązań dyscyplinujących oraz stosowania rozbudowanych formuł nadzoru. Słowa kluczowe: historia rachunkowości, Michel Foucault, umowy o używanie aktywów. Summary Foucault's philosophy of power and research on the accounting history: an example of the lease contracts in the XVII-XIX century The article is dedicated to presentation of the impact of M. Foucault's theory of power on accounting history research. The article uses Foucault's approach to examine the development of accounting practices in the field of lease contracts in the context of formation of the forms of power. The study covers Polish lands during the period from the seventeenth to the nineteenth century. As a result of the investigation it was found that in described circumstances it is reasonable to take into account Foucault's approach, including the use of tabular forms as disciplinary solutions and the use of complex supervision formulas.
doi:10.5604/16414381.1061661 fatcat:iqswikevijdpdoexrnzzw54cp4