Το στίγμα (και τα στίγματα) της κριτικής

Παναγιώτης Μουλλάς
1991 Σύγκριση  
Το στίγμα (και τα στίγματα) της κριτικής Μουλλάς Παναγιώτης Παν. Μουλλάς Το στίγμα (και τα στίγματα) της κριτικής* Είναι γεγονός αναμφισβήτητο: ο κριτικός λόγος στον τόπο μας, έτσι τουλάχιστον όπως προσλαμβάνεται σήμερα, δηλ. μορφοποιημένος σε κείμενα ειδικού χαρακτήρα (βιβλιοκρισίες, βιβλιοπαρουσιάσεις, μελέτες, λόγους, προ λόγους, επιφυλλίδες, δοκίμια κλπ.) εμφανίζεται ορμητικά στο προσκήνιο κυ ρίως μετά το 1850. Θά 'λεγες πως κάποιες προϋποθέσεις είναι εδώ απαραί τητες: λ.χ. η ανάπτυξη του
more » ... χ. η ανάπτυξη του τύπου ή/και της λογοτεχνικής παραγωγής. Ζήτη μα σχέσεων μιας μεταγλώσσας με μια γλώσσα; Πάντως, ο ένας θεσμός (κριτική) βασίζεται αναγκαία στην ύπαρξη του άλλου (λογοτεχνία). Παρακάτω θα δοθούν, ελπίζω, ικανοποιητικές εξηγήσεις. Για την ώρα προέχουν οι λέξεις (αυτά τα ιστορικοκρατούμενα σήματα, με την προβλημα τική τους προϊστορία). Πρώτη φροντίδα μας, λοιπόν, η των ονομάτων επί σκεψις: η αρχαία κριτική (τέχνη), το κριτικόν (του Αριστοτέλη), ο κριτικός και το ρήμα κρίνω που σημαίνει, ανάμεσα στα άλλα, και ξεχωρίζω. Τι τάχα ξεχωρίζει κανείς; Ασφαλώς τα πρωτεία ανήκουν στη γλώσσα, με την έννοια του μέσου που γίνεται ταυτόχρονα και σκοπός. «Της γραμματικής το λαμπρότερον μέρος είναι η Κριτική και το παλαιόν Γραμματικός και Κριτικός ήσαν λέξεις συνώνυμοι», βεβαιώνει ο Κοραής 1 . Έπειτα, κοντά στις λέξεις υπάρχουν και τα πράγματα, λ.χ. η «Κρίσις Πάριδος» που δικαιώνει τον Παλαμά όταν αποφαίνεται (μ* εκείνη τη μισοσοβαρή και μισοαστεία διάθεση του, που μακάρι να ήταν συχνότερη) πως «Ο Πάρις είναι ο πρώτος κριτι κός» 2 . Ο Πάρις: ένας κριτής-σφετεριστής της ομορφιάς. Ας πούμε λοιπόν ότι, βγαλμένη από τέτοιο (μυθο)λογικό πλαίσιο, η κριτική κερδίζει δικαιωματικά τον τίτλο της δέκατης Μούσας 3 . Θυμίζω επί σης, πράγμα αυτονόητο, πως η μοίρα της (μιλούμε πάντοτε, εννοείται, για τη λογοτεχνική κριτική) συνδέεται άμεσα με τη μοίρα του βιβλίου και πως, από τον 16ο κυρίως αιώνα και δώθε, αν η πορεία της δεν εμφανίζεται α πρόσκοπτα ανοδική, φανερώνει πάντως αξιοσημείωτες εξάρσεις, ταλαντεύ σεις ή μεταπτώσεις. Οπωσδήποτε, το ερώτημα αποβαίνει νόμιμο (και μόνιμο): τι τελοσπάντων είναι η κριτική; Πώς λειτουργεί; Και πώς νοούνται οι λειτουργίες της; * Εισαγωγή σε ευρύτερη μελέτη για την κριτική του 19ου αιώνα. 2-3 (1991) Σύγκριση / Comparaison
doi:10.12681/comparison.53 fatcat:4jfvi2gcpzbljetoxgf7uojsbu