ERMENİ HARFLİ KIPÇAK TÜRKÇESİ METİNLERİNDE GEÇEN +DAŞ EKİ ÜZERİNE

Zeliha Tuğuz
2019 ULUSLARARASI TÜRK LEHÇE ARAŞTIRMALARI DERGİSİ (TÜRKLAD)  
Özet 1521-1699 yılları arasında, Karadeniz'in kuzeyinde, Ermeni harfleri kullanılarak din, tarih, hukuk, edebiyat, dil, kimya gibi birçok farklı konuda Kıpçak Türkçesi ile yazılmış metinler, Türk dili ve edebiyatında önemli bir yere sahiptir. Metinlerde; Lehçe, Rusça, Ukraynaca ve Ermenice sözcükler çok az sayıda olup metinlerin temel söz varlığı ve morfolojisi Kıpçakçadır. Yaklaşık otuz bin sahifeden oluşan oldukça hacimli bu metinler morfolojik, fonetik, semantik açıdan incelenmeye muhtaç
more » ... elenmeye muhtaç birçok yapı barındırmaktadır. Bu çalışmada, Ermeni Harfli Kıpçak Türkçesi metinlerinde tespit edilen "beraberlik, ortaklık, yoldaşlık" anlamı katan +DAş isimden isim yapma ekinden türeyen isimlere yer verilmiştir. Metinlerde tespit edilen kırk iki Türkçe, on bir Arapça, beş Farsça, bir Yunanca ve bir Ermenice kökenli sözcükten türeyen toplam altmış ismin anlamsal özelliklerinin ortaya konması amaçlanmıştır. Ermeni Harfli Kıpçak Türkçesi metinlerindeki +DAş ekiyle türeyen isimlerin diğer dönem metinlerine oranla daha zengin bir görünüm sergilediğini ortaya koymak amacıyla Eski Türkçeden itibaren Türkçenin tarihî dönem metinlerinde tespit edilen +DAş ekiyle türeyen isimlerin verilmesi aynı zamanda mukayeseli bir çalışma yapılmasına imkân vermiştir. Doküman analizi modeli kullanılan çalışmada içeriksel analiz yapılmış, +DAş ekinin türevlerinin tarihsel ve eş zamanlı görünümleri ile ekin tarihî seyri ortaya konmuştur. Abstract Between the 1521-1699, in the northern part of the Black Sea, the texts about religion, history, law, literature, language, chemistry; written in Kipchak Turkish by using Armenian letters have an important place in Turkish language and literature. In these texts; Polish, Russian, Ukrainian and Armenian words are very few and the basic vocabulary and morphology of the texts are Kipchak. The texts, which consist of approximately thirty thousand pages, contain many structures in need of morphological, phonetic and semantic analysis. In this study, it is aimed to determine the names derived from the suffix +DAş in the meaning of "togetherness, partnership, comradeship" found in the Armenian Kipchak Turkish texts and to reveal the semantic features of these names. A total of sixty names derived from +DAş which of forty-two Turkish, eleven Arabic, five Persian, one Greek and one Armenian nouns were identified. It is also aimed to reveal the semantic properties of these derivatives. In order to show that the names derived from +DAş in the Kipchak Turkish by using Armenian letters have a richer appearance they were compared to the texts of the other periods of Turkish literature. In this study, document analysis model was used and contextual analysis was performed. Thus, diachronic and synchronic views of the derivatives of the + DAş suffix were presented.  Dr. Öğr. Gör., Mersin Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü, el-mek: zelihatuguz@gmail.com ORCİD ID: https://orcid.org/ 0000-0003-0977-8858 Key Words: The nouns derived from the suffix +DAş, the suffix +DAş in the Kipchak Turkish by using Armenian letters, the derivatives from the suffix +DAş.
doi:10.30563/turklad.648295 fatcat:v4heisul65ei5ovff2mlrcfnfu