Wprowadzenie do tradycji badań dźwiękowych w Polsce

2017 Przegląd Kulturoznawczy  
The article presents examples of research and related theories that starting from the specifi c issues related to sound (medical, musical or environmental) propose to think about the sound in a wider cultural perspective. In particular, attention was drawn to: the impact of the nineteenth century audio-visual media to think about the sound; medical analysis of the impact of sound on human health and the discussion of the ecology and the record industry. It allows examples to talk about the
more » ... talk about the tradition of sound research in Poland, which contributed to increased interest in this issue today. podobnie jak każdy dźwięk, jest bowiem pytaniem. Podobnie jak pytanie o słowo zawiera w sobie pytanie o dźwięk, pytanie o dźwięk jest pytaniem o sposoby jego oddziaływania i konteksty, poprzez które są one wyznaczane. Ale poza tym, że można mówić o różnorodnej gamie kontekstów wyznaczających sposoby oddziaływania dźwięku (w tym także dźwięku słowa), można także mówić o dźwięku jako fenomenie, który tworzy określone konteksty. Pogłębiony namysł nad tą swoistą zwrotnością oddziaływania dźwięku podejmuje się coraz częściej ze świadomością potrzeby łączenia przedmiotowej i kontekstualnej różnorodności w ramach wspólnych ram wyznaczanych przez płynne, lecz dostrajające się wzajemnie pola zainteresowań badawczych ugruntowanych w tradycjach akademickich. Jonathan Sterne zauważa, że sound studies -badania poświęcone rolom oraz sposobom oddziaływania dźwięku w kulturze współczesnej są zarazem intelektualną reakcją na zmiany dokonujące się w kulturze i technologii oraz wynikiem przemian związanych z reorganizacją tradycyjnych granic i założeń dyscyplin naukowych 2 . W wielu dziedzinach humanistyki zainteresowanie dźwiękiem wiąże się nie tylko z chęcią wskazywania i analizowania określonych fenomenów czy obiektów kulturowych, ale także z możliwościami transplantowania pojęć związanych z doświadczaniem dźwięku na grunt analiz prowadzonych w ramach określonej dyscypliny. Dzieje się to zawsze wtedy, gdy, w myśl propozycji Mieke Bal, "chodzi o produktywność przeniesienia pojęcia, które funkcjonuje w praktyce kulturowej, do refl eksji teoretycznej, by zdać sprawę z tego, jak praktyka działa w teorii" 3 . W tym kontekście rozmaite praktyki związane z dźwiękiem -jego wytwarzaniem, odbiorem, przekształcaniem, transmitowaniem itp. stają się w ostatnich latach, także w Polsce, punktem wyjścia dla budowania wielu postaw teoretycznych 4 . Dźwięk i jego manifestacje stają się zarazem zaczynem do tworzenia ujawniających określone zjawiska metafor, jak i medium, za pośrednictwem którego dokonuje się analizy. W tym sensie wzmożone zainteresowanie sposobami oddziaływania dźwięku w kulturze, które daje się zauważyć w ostatnich latach, może być przyczynkiem do formowania się logiki zwrotu, turn, przy założeniu, iż "o turn można mówić dopiero wtedy, kiedy nowy fokus badawczy z płaszczyzny przedmiotowej nowego rodzaju pól badawczych »przerzuca się« na płaszczyznę kategorii analizy i koncepcji, kiedy więc nie wskazuje już tylko nowych obiektów poznawczych, ale sam staje się instru-2 The Sound Studies Reader, red. J. Sterne, Routledge, London-New York 2012, s. 3. 3 M. Bal, Wędrujące pojęcia w naukach humanistycznych, przeł. M. Bucholc, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2012, s. 39. 4 Wzmożone zainteresowanie polskich autorów dźwiękiem i związanymi z nim praktykami kulturowymi (także tymi, które nie wiążą się bezpośrednio z muzyką) trwa już blisko od dwóch dekad, co zyskało swój wyraz m.in. w tematycznych opracowaniach czasopism naukowych wywodzących się z różnych tradycji badawczych: "Kultura Popularna" 2010, nr 2 (28), pod zbiorczym tytułem Audiosfera; "Kultura Współczesna" 2012, nr 1 (72), pod tytułem Dźwięk, technologia, środowisko; "Muzyka" 2014, nr 1 (232), pod tytułem Pejzaże dźwiękowe przeszłości; "Teksty Drugie" 2015, nr 5, pod tytułem Audiofi lia.
doi:10.4467/20843860pk.17.004.6933 fatcat:xxwyhevtffhtxmhs2czz3cvbu4