Wywiad cywilny Polski Ludowej w latach 1945–1961

Witold Bagieński
2015 Dzieje Najnowsze  
Wywiad cywilny Polski Ludowej w latach 1945-1961* Dzieje aparatu represji Polski Ludowej od wielu lat cieszą się niesłabnącym zainteresowaniem badaczy historii najnowszej. Zaowocowało ono sporą liczbą publikacji naukowych i popularyzatorskich, które w znaczący sposób przybliżyły czytelnikom różne aspekty tej problematyki. Opisywano ich organizację, cele działania, metody pracy, kadry i współpracowników, a przede wszystkim ich ofiary i osoby przez nie represjonowane. Chociaż bardzo wiele już
more » ... ardzo wiele już zrobiono, w dalszym ciągu istnieją słabo zbadane lub wręcz nierozpoznane obszary badawcze związane z tym tematem. Dzięki coraz lepszemu zbadaniu zasobu aktowego znajdującego się w archiwum IPN istnieje możliwość zweryfikowania i uzupełnienia dotychczasowego stanu wiedzy o wiele nowych elementów. Zauważalną luką w dotychczasowych badaniach jest jednak niemal całkowity brak publikacji monograficznych poświęconych poszczególnym pionom centrali resortu. Dotyczy to także problematyki wywiadu Polski Ludowej, zwłaszcza w odniesieniu do jego działalności w latach czterdziestych i pięćdziesiątych. Pod zawartym w tytule mojej rozprawy doktorskiej pojęciem wywiad cywilny należy rozumieć wyspecjalizowaną jednostkę cywilnych organów bezpieczeństwa państwa zajmującą się prowadzeniem działalności wywiadowczej. Według definicji zawartej w specjalistycznym leksykonie Jana Lareckiego jest to: "służba wywiadu podległa cywilnym organom władzy takim jak: prezydent, premier czy minister spraw wewnętrznych (bezpieczeństwa). Jeśli w kręgu operacyjnych działań cywilnej służby wywiadu znajdą się sprawy, tematy czy informacje o charakterze militarnym, zajmuje się tym na równi z innymi" 1 . Z kolei, zgodnie z przytoczoną przez tego autora definicją, specyfika wywiadu wojskowego polega na * Autoreferat rozprawy doktorskiej napisanej pod kierunkiem prof. zw. dr. hab. Tadeusza Wolszy. Publiczna obrona pracy odbyła się w Instytucie Historii PAN w Warszawie 23 X 2014 r. Recenzentami rozprawy byli prof. dr hab. Andrzej Paczkowski (Instytut Studiów Politycznych PAN) i prof. dr hab. Włodzimierz Suleja (Instytut Historyczny Uniwersytetu Wrocławskiego). 1 J. Larecki, Wielki leksykon służb specjalnych świata. Organizacje wywiadu, kontrwywiadu i policji politycznych świata, terminologia profesjonalna i żargon operacyjny, Warszawa 2007, s. 738.
doi:10.12775/dn.2015.1.11 fatcat:fjufvdtienbofb3bj5dnlgdr3y