EDEBİYAT VE EDEBİYAT İNCELEMESİ

Rene WELLEK, Austin WARREN
1973 Türkoloji Dergisi  
Önce edebiyatla edebiyat uğraşısı arasında bir ayrım yapmak gerek, îkisi birbirinden ayrı eylemler: Biri yaratıcı, sanat; öteki kesinlikle bir bilim değilse bile, bilginin ya da öğrenmenin bir türü. Bu ayrımı yok etme çabalarına girişilmiştir şüphesiz. Örneğin, kişinin yazma yeteneği olmadıkça edebiyatı anlayamayacağı tartışma konusu olmuştur. Buna göre Pope'un destanı beyitlerindeki kalem oynatışını denemeyen biri onu inceleyemez, incelememelidir; ya da kişi serbest nazımla yazılmış bir
more » ... yazılmış bir tiyatro yapıtı olmaksızın Elizabeth çağı tiyatrosunu anlayamaz. Ancak, araştırıcının, edebî yaratıcılık denemesinin kendine olan yararı nedeniyle görevi açıktır. O, kendi edebî denemesini ussal imgelere çevirip düzenli bir plân içinde eritmelidir. Edebiyat araştırıcısının çalışma konusunun saçma ya da hiç değilse usa aykırı öğelerden oluştuğu belki de doğrudur; ama her ne olursa olsun onun durumu bir sanat tarihçisinin, bir müzik eleştiricisinin, bir sosyologun ya da bir anatomi bilgininin durumdan daha değişik olmayacaktır. Açıkçası, edebiyatla edebiyat uğraşısı arasındaki ilişkiden bazı güç sorunlar ortaya çıkar. Konuyla ilgili olarak ileri sürülen çözüm yolları çeşitlidir. Bazı kuramcılar edebiyat incelemesinin bir bilim olduğunu yalanlayıp, çoğumuza, bugün, sonuçlarla boş ve anlamsız gelen ikinci bir yaratmayı öğütlerler-Pater'in Mona Lisa tasvirindeki ya da Symonds'un süslü pasajlarında olduğu gibi-Böyle bir yaratıcı eleştirme çoğu kez gereksiz bir kopya anlamına gelir; ya da olsa olsa bir sanat yapıtının ashndan çoğunlukla daha değersiz olan bir başkasına aktarılmasıdır. Başka kuramcılar, edebiyatla edebiyat uğraşısı arasındaki çelişkiden oldukça ayrı şüpheci sonuçlar çıkarırlar. Edebiyat incelenemez; sadece okur, hoşlanır, beğeniriz derler. Bundan ötesi, edebiyatla ilgili her çeşit bilgiyi toplamamızdan ibarettir. Bu kuşku gerçekten, sanıldığından daha yaygındır. Uygulamada kendini çevresel gerçekler üzerindeki baskıda ve bu düşüncenin ötesine giden tüm çabaların küçümsenmesinde gösterir. Acı ama kaçınılmaz olarak, beğenme, zevk, istek, gerçek bilim adamhğımn titizliğinden uzaklaşıp kişisel tutkuya bırakdır. Ama bilim adam-
doi:10.1501/trkol_0000000086 fatcat:gw6p3tl765frlejkuypptkepiu