Rola Instytutu Oświaty Dorosłych w rozwoju edukacji dorosłych w Polsce w kontekście dyskursu pamięci o przeszłości andragogicznej

Agnieszka Stopińśka-Pająk
2019 Edukacja dorosłych  
Słowa kluczowe: Instytut Oświaty Dorosłych, dyskurs pamięci, przeszłość andragogiczna, rozwój edukacji dorosłych w Polsce. Streszczenie: Artykuł ukazuje działalność Instytutu Oświaty Dorosłych, instytucji zrzeszającej czynnych pracowników oświatowych, specjalizujących się w różnych formach oświaty dorosłych, pierwszej tego typu w Polsce. Przedstawiona została geneza IOD, formy działalności, etapy funkcjonowania związane z burzliwą historią Polski. Całość analiz została wpisana w dyskurs o
more » ... a w dyskurs o znaczeniu pamięci dotyczącej przeszłości andragogicznej dla współczesnego procesu kształtowania się andragogiki. Autorka uzasadnia tezę, iż przywracanie pamięci oraz wprowadzanie do współczesnego dyskursu andragogicznego dokonań pionierów andragogiki ma zasadnicze znaczenie dla poszerzania horyzontu refleksji i wprowadzania nowych, pomijanych dotąd obszarów. Jest to szczególnie istotne w kontekście tożsamości dyscypliny i uznania pośród innych nauk społeczno-humanistycznych. wprowadzenie Rocznica odzyskania przez Polskę niepodległości skłania do różnorodnych refleksji nad pamięcią naszych dokonań w różnych obszarach życia społecznego i kulturalnego. Pytania o pamięć przeszłości własnej grupy były istotne zawsze, ale obecnie w ponowoczesnym, zglobalizowanym świecie, szczególnie nabierają znaczenia. Pierre Nora (2001) mówi nawet o "rewolcie pamięci". Pamięć, obok czysto fizjologicznych aspektów, zaczęła mieć wymiar przede wszystkim społeczny, nie przynależy jedynie do jednostek, ale pamięć posiadają narody, grupy społeczne. Już Maurice Halbwachs, autor klasycznego dziś dzieła Społeczne ramy ROLA INSTYTUTU OśWIATY DOROSŁYCH W ROZWOJU EDUKACJI DOROSŁYCH W POLSCE W KONTEKśCIE DYSKURSU PAMIęCI O PRZESZŁOśCI ANDRAGOGICZNEJ Agnieszka Stopińska-Pająk 112 pamięci (1925), wypromował pojęcie pamięci zbiorowej jako właściwości społecznej oraz zwrócił szczególną uwagę na uwarunkowania społeczne, określając je pojęciem "ramy", które sprzyjają bądź też przeszkadzają zachowaniu pamięci. Pamięć jest istotna dla istnienia narodu, społeczeństwa, grupy społecznej. Bez tej zbiorowej pamięci społecznej o kulturze, tradycjach, dokonaniach Polaków, przekazywanej z pokolenia na pokolenie nie odzyskalibyśmy niepodległości i nie zbudowalibyśmy wolnego państwa. Zbiorowa pamięć integruje, stwarza poczucie wspólnoty i kształtuje poczucie tożsamości czy to narodowej, czy danej grupy społecznej (Bokszański, 2006) . Kiedy zanika pamięć, zanika też poczucie wspólnoty, zanika grupa społeczna. Pamięć zbiorowa musi być zatem przekazywana i utrwalana w grupie, jeśli ma ona aspiracje, aby tworzyć własną tożsamość zbiorową, ma mieć poczucie zakorzenienia w czasie, ciągłości, istnienia przeszłości. Pozbawianie pamięci przeszłości można nawet traktować jako rodzaj przemocy symbolicznej. Doświadczyliśmy tej przemocy po drugiej wojnie światowej, kiedy nowe władze państwa socjalistycznego zerwały z tradycją Drugiej Rzeczypospolitej w zasadzie w każdym obszarze życia społecznego. Nauki o wychowaniu /edukacji funkcjonowały bez polskiej tradycji, ponadto zawłaszczane były poprzez narzucanie tradycji obcej. Wspólnoty pamięci zostały zerwane zarówno poprzez ogromne straty, jakich doznaliśmy w czasie wojny, straty materialne, ale przede wszystkim osobowe, jak też przez indoktrynację socjalistyczną realizowaną już w warunkach powojennych, negującą dorobek Drugiej Rzeczypospolitej. Wiele osiągnięć zostało przemilczanych, zapomnianych. Niepamięć dorobku przedwojennego szczególnie dotkliwie zaznaczyła się w obszarze andragogiki i edukacji dorosłych. Pamięć jako szczególnie ważny składnik budowania tożsamości danej dyscypliny, stanowi również podstawowy wyznacznik jej ciągłości i trwania. Jako przedstawicielka andragogiki z tej perspektywy chciałabym spojrzeć na pamięć o jej przeszłości w naszym kraju. Bez pamięci przeszłości trudno bowiem budować narrację andragogiki jako nauki mającej swoje określone miejsce wśród innych dyscyplin społecznych i humanistycznych. A nie jest w tym względzie dobrze. Nawet teraz kiedy funkcjonujemy w wolnym, demokratycznym kraju, dość niechętnie korzystamy i odwołujemy się do minionego dorobku andragogicznego. Pomijając źródła takiej sytuacji, te bowiem wymagają odrębnej analizy, należy podkreślić, iż we współczesnym dyskursie nad edukacją dorosłych horyzont czasowy został znacząco skrócony jedynie do niedawnych faktów, doświadczeń, przekonań, wykluczając z refleksji polską tradycję, polski dorobek andragogiczny. Wykluczenie z dyskursu andragogicznego dorobku przeszłości, nie tylko utrwala zbiorową niepamięć, ale także powoduje wykluczenie/ekskluzję całego obszaru refleksji, wykluczane są zatem całe perspektywy interpretowania rzeczywistości, a praktyki unieważniania przeszłości i pamięci przeszłości są mocno zakorzenione w wielu działaniach, np. w procesie kształcenia pedagogów/andragogów. W dyskursie publicznym utrwalone zostało przekonanie o braku edukacji dorosłych w okresie Drugiej Rzeczypospolitej.
doi:10.12775/ed.2019.019 fatcat:twkqkqbgvbbkrmhbddc3k3wm4u