Przestrzenne zróżnicowanie umieralności osób starszych w Polsce

Ireneusz Kuropka
2018 Społeczeństwo i Ekonomia  
Streszczenie: Od czasu transformacji społeczno-gospodarczej obserwowany jest w Polsce systematyczny wzrost długości życia. O ile w ostatniej dekadzie XX w. było to przede wszystkim efektem obniżenia umieralności dzieci, o tyle w XXI w. przyczynia się do tego w największym stopniu spadek natężenia zgonów osób starszych. W artykule przedstawiono wyniki badania wpływu zmian umieralności osób starszych na przyrost przeciętnego dalszego trwania życia noworodków w latach 2002-2017 według województw
more » ... według województw oraz dokonano identyfikacji przestrzennego zróżnicowania w oddziaływaniu najważniejszych przyczyn zgonów. Badanie z wykorzystaniem metody dekompozycji przyrostu długości życia pokazało, że we wszystkich województwach w Polsce przyrost ten jest przede wszystkim wynikiem spadku umieralności osób starszych, ale efekty tych zmian były znacznie zróżnicowane przestrzennie. Ocenę międzywojewódzkich dysproporcji w natężeniu zgonów wyróżnionych grup ludności przeprowadzono na podstawie standaryzowanych współczynników zgonów z najważniejszych przyczyn. Uzyskane wyniki pokazały, że ciągle występują znaczne dysproporcje przestrzenne w tym obszarze. Słowa kluczowe: długość życia, przyczyny zgonów, zróżnicowanie przestrzenne umieralności. Summary: Since the socio-economic transformation, a systematic increase in life expectancy has been observed in Poland. While in the last decade of the 20th century primarily it was the effect of reducing the mortality of children, in the 21st century, the decline in the intensity of deaths among older people contributes the most to this. This article presents the results of the study on the impact of changes in mortality of elderly people on the increase in the life expectancy at birth in 2002-2017 by voivodships, and the identification of spatial diversity in the impact of the most important causes of death. The study using the life expectancy increase decomposition method showed that in all voivodships in Poland, this increase is primarily a result of the decline in mortality of older people, but the effects of these changes were significantly spatially differentiated. The assessment of the disproportions between out on the basis of standardized mortality rates for the most important causes. The results showed that there are still significant spatial disproportions in mortality. Keywords: life expectancy, causes of deaths, spatial variability of mortality. Wstęp W Polsce, podobnie jak i w wielu krajach, postępuje proces starzenia się ludności. Przyczynami tego stanu rzeczy są: mała liczba urodzeń, rosnąca przeciętna długość życia oraz znacznych rozmiarów emigracje zagraniczne, czyli zmiany procesów ludnościowych, które są charakterystyczne dla drugiego przejścia demograficznego 1 . Powodują one, że kurczą się zasoby ludności w młodym wieku, a rośnie zbiorowość osób starszych, czyli niekorzystnie zmienia się struktura ludności według wieku. Rodzi to określone wyzwania dla polityki społecznej, której działania powinny być ukierunkowane na zahamowanie emigracji i zachęcanie Polaków do posiadania dzieci. Natomiast wzrost długości życia jest zjawiskiem jak najbardziej pożądanym i w opracowaniu dokonano identyfikacji zmian, jakie zaszły w tym obszarze w polskich województwach w zbiorowości osób starszych. Podkreślić jednak należy, że, jak uważa wielu badaczy, w Polsce widoczna jest silna polaryzacja zjawisk demograficznych. Występują znaczne dysproporcje w strukturze ludności według wieku i płci spowodowane różnym natężeniem urodzeń, zgonów czy migracji, które mają podłoże historyczne 2 . W przypadku umieralności dysproporcje te były przedmiotem znacznego zainteresowania w latach 90. ubiegłego wieku z powodu często niekorzystnych zmian tego procesu w Polsce 3 . Od czasu transformacji społeczno-gospodarczej w Polsce systematycznie wydłuża się czas życia przeciętnego Polaka. W latach 1991-2017 przeciętne dalsze trwanie życia noworodka płci męskiej wzrosło o 8,1 roku, a noworodka płci żeńskiej o 6,8 roku, z czego ok. 40-procentowy przyrost odnotowano w latach 2002-2017. Te pozytywne zmiany w różnym stopniu są udziałem Polaków zamieszkujących różne obszary kraju. Na przykład w województwie opolskim przeciętne dalsze trwanie życia noworodka płci męskiej wzrosło w tym okresie o 2,9 roku, a w województwie lubelskim o 4 lata. Wśród noworodków płci żeńskiej największy wzrost zanotowano w województwie wielkopolskim -o 3,2 roku, a najmniejszy w podlaskim -o 2,4 roku. 1 I.E. Kotowska (red.), Przemiany demograficzne w Polsce w latach 90. w świetle koncepcji drugiego przejścia demograficznego, SGH, Warszawa 1999. 2 P. Śleszyński, Mapa przestrzennego zróżnicowania współczesnych procesów demograficznych w Polsce, [w:] Hrynkiewicz J., Witkowski J., Potrykowska A. (red.) Sytuacja demograficzna Polski jako wyzwanie dla polityki społecznej i gospodarczej, Rządowa Rada Ludnościowa, Warszawa 2018. 3 B. Pułaska-Turyna, Terytorialne zróżnicowanie umieralności w Polsce, Studia Demograficzne 1990, nr 3, s. 21-40.
doi:10.15611/sie.2018.2.05 fatcat:a3locko3wrczvfc42ckk2b5aem