Andrzej Walicki, Zarys myśli rosyjskiej od oświecenia do renesansu religijno-filozoficznego, Wyd. UJ, Kraków 2005, 862 strony

Ireneusz S. Grat
2008 Miscellanea Historico-Iuridica  
rosyjskiej od oświecenia do renesansu religijno-filozoficznego, Wyd. Uj, Kraków 2005, 862 strony. Andrzej Walicki od lat prowadzi badania nad rosyjską myślą filozoficzną, społeczną, polityczną i religijną. Spod jego pióra wyszły traktujące o tej tematyce: Osobowość a historia. Studia z dziejów literatury i myśli rosyjskiej, Warszawa 950; W kręgu konserwatywnej utopii. Struktura i przemiany rosyjskiego słowianofilstwa, Warszawa 96; Rosyjska filozofia i myśl społeczna od Oświecenia do marksizmu,
more » ... enia do marksizmu, Warszawa 97; Filozofia prawa rosyjskiego liberalizmu, Warszawa 995; Marksizm i skok do Królestwa wolności. Dzieje komunistycznej utopii, Warszawa 996; Idea wolności u myślicieli rosyjskich. Studia z lat 1955-1959, Kraków 000. Jedną z najnowszych jego prac jest bardzo obszerna monografia (86 strony ścisłego druku) Zarys myśli rosyjskiej od oświecenia do renesansu religijno-filozoficznego. Książka ta jest zmienioną i znacznie poszerzoną wersją opublikowanej w 97 r. pracy Rosyjska filozofia i myśl społeczna od Oświecenia do marksizmu. zasadnicza zmiana polega na rozszerzeniu ram czasowych omawianego zagadnienia do pierwszego dziesięciolecia XX wieku -tj. ukształtowania się tzw. Srebrnego Wieku kultury rosyjskiej. Współcześnie prowadzone w Polsce badania nad myślą rosyjską koncentrują się na analizie poglądów wybranego myśliciela (prace M. Styczyńskiego, G. Przebindy, M. Bohuna, J. Dobiszewskiego, A. Kamińskiego, M. Kity), ewentualnie na analizie wybranego nurtu rosyjskiej filozofii, na przykład S. Mazurek. Książka A. Walickiego wypełnia więc naukową lukę, prezentując czytelnikowi wszystkich ważnych myślicieli rosyjskich od drugiej połowy XVIII w. do początków XX wieku. Uwzględnienie w monografii problematyki filozofii i myśli społeczno-politycznej drugiej połowy XVIII w. autor tłumaczy jej ścisłym związkiem z problematyką dziewiętnastowieczną -okresem największego rozkwitu literatury rosyjskiej oraz tym, że za panowania Katarzyny II pojawiła się pogłębiona refleksja nad modelem monarchii i drogami rozwojowymi Rosji. Centralnym problemem myśli rosyjskiej XIX w. stała się sama Rosja i związane z tym pytania o to, kim są Rosjanie, skąd i dokąd zmierzają, jak mają postępować, by sprostać wyznaczonemu im zadaniu? A. Walicki zauważa, że szukając odpowiedzi na te pytania, Rosjanie "wykorzystywali swoisty «przywilej zacofania»: możliwość porównania własnego kraju z sytuacją krajów bardziej rozwiniętych oraz posługiwania się dorobkiem myśli zrodzonych w bardziej zaawansowanych na drodze postępu warunkach społecznych" (s. 8). Książkę zamykają rozdziały dotyczące myśli rosyjskiej pierwszego dziesięciolecia XX w. Wyznaczając taką cezurę czasową zamknięcia książki, autor wyszedł z założenia, że "rewolucja 905 roku była naturalnym zakończeniem rosyjskiego wieku XIX. Autokracja rosyjska weszła w roku 905 w fazę ostatecznego kryzysu; opozycja wobec niej przybrała zorganizowane formy polityczne, zdobyte swobody konstytucyjne umożliwiły jawność życia politycznego oraz szybki rozwój zinstytucjonalizowanych form społeczeństwa obywatelskiego -nie zahamowały jednak procesów rewolucyjnych. W ten sposób w dziejach monarchii rosyjskiej rozpoczął się rewolucyjny wiek XX" (s. 9).
doi:10.15290/mhi.2008.06.14 fatcat:2cfhonumxjfdnahndibb3httgq