Culturalisering van de emancipatie van migrantenvrouwen

Halleh Ghorashi
2006 Krisis: Journal for contemporary philosophy  
Emancipatie van zwarte, migranten-en vluchtelingenvrouwen (zmv-vrouwen) en met name van moslimvrouwen is een veelbesproken onderwerp in het huidige integratiedebat in Nederland. Het staat al enige tijd centraal in zowel het beleid van diverse ministeries als in het publieke debat. Zaken als eerwraak en gedwongen huwelijken, en vooral hun verband met de islam, zijn niet meer weg te denken uit de publieke ruimte. Deze politieke en maatschappelijke aandacht voor de emancipatie van zmv-vrouwen
more » ... an zmv-vrouwen heeft een aantal opmerkelijke kanten. Het is in de eerste plaats opmerkelijk dat binnen het huidige emancipatiebeleid grote nadruk is komen te liggen op de emancipatie van vrouwen van niet-Nederlandse afkomst en dan vooral op de islamitische vrouwen. 2 Eind vorig jaar zijn de conclusies van een Europees onderzoek naar de emancipatie van vrouwen in diverse Europese landen gepresenteerd. 3 Eén van de conclusies luidt dat er in Nederland, in tegenstelling tot andere Europese landen, sprake is van een culturalisering van emancipatie. Dit betekent dat emancipatieonderwerpen vaak gekoppeld zijn aan culturele/etnische groepen. Deze culturaliseringstendens is onder andere het gevolg van de wijze waarop de afgelopen decennia in het publieke debat over cultuur geschreven en gesproken is. In deze discussies staat een statische en essentialistische benaderingswijze van culturele identiteit centraal waarin culturen worden gezien als afgebakende entiteiten. Ook wordt de essentie van een cultuur als bepalend voor de cultuurdragers gezien. Een goed voorbeeld hiervan is het idee van Bolkestein dat de verschillende culturen en tradities (in dit geval de westerse en de islamitische) onverenigbaar zijn. Toen Bolkestein dit idee begin jaren negentig opperde, waren velen tegen hem, maar nu is het een algemeen geaccepteerde gedachte geworden in de publieke opinie. Dit verklaart de sterk op assimilatie lijkende neiging tot sociaal-culturele integratie van migranten. Want het idee is dat migranten niet in staat zouden zijn om hun eigen cultuur te hervormen of deze te combineren met de Nederlandse identiteit. Deze twee identiteiten (namelijk de Nederlandse en in dit geval de islamitische cultuur) worden als onverenigbaar beschouwd. Uit dit denkkader vloeit voort dat de enige wijze om Nederlander te worden het afstand doen van de eigen culturele identiteit is. Een mogelijke verklaring voor deze essentialistische benadering van cultuur in Nederland zou de geschiedenis van verzuiling kunnen zijn. De constructie van zuilen of 'eigen werelden' is jarenlang de dominante constructie geweest voor het denken 42
doi:10.1347/kris.7.3.42 fatcat:htphwiubtfea3dfdnb5rjhr2ga